Tibetan
རྟོག་པ་ཅན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཅི། ཇི་ལྟར་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། གཟུགས་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་ མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་སེམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང༌། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པར་རོ་གཅིག་པ་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི། འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའི་ལན། འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཏབ་པ་སྟེ། འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་དོན་ལེགས་པར་བཤད་དོ་ཞེས་བསྟོད་པའོ། །ཁྱོད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྲས་ཐུགས་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞལ་ནས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞལ་ནས་གསུངས་པའི་ཆོས་བཤད་པའི་ལུང་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པའི་རང་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་སྤྲུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ལ་དབང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟང་ཟིང་གི་བགོ་སྐལ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེར་སྣ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་མིག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལས་གཞན་གྱིས་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ལུས་
Chinese
因为不是有分别念者的行境，所以被称作不可思议。 说道：具寿善现，如若心无有变异且无有分别念，那么色也如是无有变异且无有分别念吗？从这开始，直到如是于一切相智亦无有变异且无有分别念吗？之间所问的是，心之如是性，与色等一切法之如是性，是否于无有变异且无有分别念上为同一味道。 善现说道：具寿舍利子之子，确实是这样，如若心无有变异且无有分别念，那么色也如是无有变异且无有分别念。从这开始，直到如是于一切相智亦无有变异且无有分别念之间，是圣者舍利子所提问的回答，由圣者善现所作答，无有变异且无有分别念的意义，之前已经说过了。 之后，具寿舍利子对具寿善现说“好啊好啊”等，这是赞叹一切法的自性无有变异且无有分别念的意义已经很好地阐述了。 你是薄伽梵之子，从心中所生，这是因为从心之自性寂止和胜观双运中产生。 从口中所生，这是因为从口中所说的法，讲法的教证中产生。 从法中所生，这是因为从思维和修习的自性，成办之法中产生。 是法的化身，这是因为从道的果实，无漏之法证悟中产生。 是法的分，这是因为于寂灭之法拥有自在。 不是财物的分，这是因为舍弃了悭吝。 具有诸法现前的眼睛，这是因为于法的法性，不被其他所夺。 身体现前，这是指有色和无色的禅定，以及等持之身。
English
Because it is not the realm of those with conceptualization, it is called inconceivable. It is said: Venerable Subhuti, just as the mind is without change and without conceptualization, is form also without change and without conceptualization? From this, up to, is it also the same with all-knowingness, without change and without conceptualization? What is asked in between is whether the thusness of the mind and the thusness of all phenomena such as form are of the same taste in being without change and without conceptualization. Subhuti said: Venerable Sharadvatiputra, it is indeed so, just as the mind is without change and without conceptualization, so is form also without change and without conceptualization. From this, up to, it is also the same with all-knowingness, without change and without conceptualization, is the answer to the question asked by the noble Shariputra, answered by the noble Subhuti, the meaning of without change and without conceptualization has already been explained before. Then, the venerable Shariputra said to the venerable Subhuti, "Good, good," etc., this is praising that the meaning of the nature of all phenomena being without change and without conceptualization has been well explained. You are the son of the Bhagavan, born from the heart, this is because it arises from the union of the nature of the heart, tranquility and insight. Born from the mouth, this is because it arises from the Dharma spoken from the mouth, the scriptural authority of teaching the Dharma. Born from the Dharma, this is because it arises from the Dharma of accomplishment, the nature of thought and meditation. An emanation of the Dharma, this is because it arises from the realization of the fruit of the path, the undefiled Dharma. A share of the Dharma, this is because it has power over the Dharma of Nirvana. Not a share of material things, this is because it has abandoned stinginess. Possessing the manifest eye for all phenomena, this is because the Dharma nature of the Dharma is not taken away by others. The body is manifest, this refers to the samadhi of form and formlessness, and the body of samadhi.
Tibetan
ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །བསྟན་པ་འདི་ཡང་དེའི་ཚུལ་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་འདི་ཡང་དོན་གྱི་ཚུལ་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པ་དེ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཇི་ལྟར་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡང་འདི་ལས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་སློབ་ན་ཚུལ་དེ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་སྤྱོད་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལ་སློང་པར་འདོད་པས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཉིད་ནན་ཏན་དུ་མཉན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་སློབ་པར་འདོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཉིད་ནན་ཏན་དུ་མཉན་པར་བྱའོ། །གཟུང་བར་བྱའོ། །བཅང་བར་བྱའོ། །བཀླག་པར་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་ཆུབ་པར་བྱའོ། །ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང༌། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དང༌། ས་འདི་རྣམས་ཀུན་ལ་བསླབ་པ་ལ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་མེད་དུ་མི་རུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ནན་ཏན་དུ་མཉན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉན་པའི་ཤེས་རབ་ ཀྱིས་གཞན་ལས་ལེགས་པར་མཉན་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེ
Chinese
因为已经显现的缘故。被称为声闻断尽烦恼行持者中的殊胜者，是指安住于成为烦恼对治的等持，称为于无烦恼而行持，因为在他们之中成为最殊胜的缘故，所以这样说。教法此亦与彼之理相同，是指你所宣说的此法，也与意义之理相同，与所宣说的那样好相连。具寿善现菩萨摩诃萨也应如是修学般若波罗蜜多，是指善现如何详细地宣说般若波罗蜜多的意义，菩萨们也应如是修学这样宣说的。菩萨摩诃萨不退转也应从此完全观察，是指如果那样学，就应从那个道理了知那个菩萨是不退转的这样宣说的。如是则菩萨摩诃萨应知不离般若波罗蜜多，是指如果那样行持，那个菩萨因为与般若波罗蜜多的意义相符而行持的缘故，称为不离般若波罗蜜多。具寿善现，希求声闻地的也应精勤听闻此般若波罗蜜多，乃至希求佛地的菩萨摩诃萨也应精勤听闻此般若波罗蜜多。受持，执持，读诵，通达，如理作意之间的声闻地，独觉佛地，菩萨地，正等觉佛地，对于修学这些地也绝不能没有此般若波罗蜜多，是说对一切都有利益。精勤听闻，是指以听闻的智慧，从他人处好好地听闻这样宣说的。受持，
English
Because it has been manifested. The one called the best of the Hearers who practice without afflictions means abiding in the samadhi that is the antidote to afflictions is called practicing without afflictions. It is said that it is so called because it is the most excellent among them. This teaching is also similar to that principle, which means that this Dharma that you have taught is also the same as the principle of meaning, and it is connected with saying that the teaching is good. The venerable Subhuti, the Bodhisattva Mahasattva, should also train in the Prajnaparamita in the same way, which means that the Bodhisattvas should also train in the same way as Subhuti explained the meaning of the Prajnaparamita in detail. The Bodhisattva Mahasattva who is irreversible should also be fully examined from this, which means that if you study in that way, you should know from that principle that the Bodhisattva is irreversible, as it is taught. In that way, the Bodhisattva Mahasattva should be known to be inseparable from the Prajnaparamita, which means that if you practice in that way, that Bodhisattva is called inseparable from the Prajnaparamita because he practices in accordance with the meaning of the Prajnaparamita. The venerable Subhuti, even those who wish to train in the Hearer's ground should diligently listen to this Prajnaparamita, and even the Bodhisattva Mahasattva who wishes to train in the Buddha's ground should diligently listen to this Prajnaparamita. To hold, to keep, to recite, to comprehend, to properly apply the mind, between the Hearer's ground, the Solitary Buddha's ground, the Bodhisattva's ground, and the ground of the Perfectly Enlightened Buddha, it is said that this Prajnaparamita is indispensable for training in all these grounds, and that it benefits all. To listen diligently means to listen well from others with the wisdom of listening, as it is taught. To hold,
Tibetan
ས་བྱ་བ་ནི། མཉན་པའི་ཚིག་ཁ་ཏོན་དུ་ལོབས་ཤིང་ཟིན་པར་བྱའོ། །བཅད་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལོབས་ཤིང་ཟིན་པའི་ཚིག་དྲན་པས་ཕྱི་ཕྱིར་མ་བརྗེད་པར་བྱའོ། །བཀླག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གླེགས་བམ་དུ་བྲིས་ཏེ་ཡི་དམ་དུ་ཀློག་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཆུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་ཟབ་མོ་མ་ལུས་པར་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་ཤིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱའོ། །ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་རྟོགས་པའི་དོན་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱ་བའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ནན་ཏན་དུ་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཐེག་པ་གང་ལ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལ་དེ་ལྟར་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བརྩོན་པའི་ཕན་ཡོན་མཇུག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ཡན་ཆད་དུ་བརྩོན་པའི་ཕན་ཡོན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས་ལེའུ་བཞི་པའོ།། །། བཞི་པ། སྐྱོན་མེད་པའི་ལེའུ།
Chinese
所谓“地”是说，对于所听闻的词句，应当习惯成诵并且记住。所谓“遮断”是说，对于已经习惯成诵并且记住的词句，应当以忆念力反复不忘。所谓“读诵”是说，写在书本上，作为本尊来读诵。所谓“完全通达”是说，对于般若波罗蜜多的甚深意义，应当以思惟的智慧毫无遗漏地、正确无误地领悟并且现证。所谓“如理作意”是说，对于如何领悟的意义，应当以修习的智慧反复串习。以“那为何故”等，显示了以如是三种智慧精进修习的理由，即声闻、独觉、菩萨们所应修学的任何乘，这三种乘都从此般若波罗蜜多中广为阐述。因此，应当如是修学此般若波罗蜜多，这是总结并显示了精进的利益。到此为止，已经讲述了精进的利益。广说十万颂般若波罗蜜多中的第四品完毕。 第四品，无过失品。
English
The so-called "ground" means that one should become accustomed to and memorize the words that are heard. The so-called "interruption" means that one should repeatedly remember the words that have been accustomed to and memorized, without forgetting them. The so-called "recitation" means to write it in a book and recite it as a deity. The so-called "complete understanding" means that one should understand and realize the profound meaning of the Prajnaparamita without omission and without error by the wisdom of thinking. The so-called "proper attention" means that one should repeatedly familiarize oneself with the meaning of how to understand it through the wisdom of meditation. The reason for diligently practicing with these three kinds of wisdom is shown by "Why is that?" etc., that is, any vehicle that the Shravakas, Pratyekabuddhas, and Bodhisattvas should study, all three vehicles are extensively explained from this Prajnaparamita. Therefore, one should study this Prajnaparamita in this way, which is a summary and display of the benefits of diligence. Up to this point, the benefits of diligence have been explained. The fourth chapter of the extensive explanation of the Hundred Thousand Verse Prajnaparamita is completed. Chapter Four, The Chapter on Absence of Faults.