Tibetan
་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང༌། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྒོམ་པར་བགྱིའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཚད་མེད་པ་དང༌། བསམ་གཏན་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བགྱིའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་བསྒོམ་པར་བགྱིའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཐམས་ཅད་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་བསྒོམ་པར་བགྱིའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང༌། སྟོབས་བཅུ་དང༌། མི་འཇིགས་པ་དང༌། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་ རྣམས་བསྒོམ་པར་བགྱིའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་སྤྱད་པར་བགྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའོ། །དེ་ནས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང༌། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་བུ་དེ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ཡང་བགྱི་ལ། ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་མ་མཆིས་ཤིང་མི་དམིགས་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་བར་དཀའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མོས་པར་དཀའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ལྷའི་བུ་དག་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ལྷའི་བུ་དག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་བར་དཀའོ། །ལྷའི་བུ་དག་མོས་པར་དཀའོ། །ལྷའི་བུ་དག་ངས་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ། ངས་གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་ཞིག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་མི་དམིགས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷའི་བུ་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་འདི་སྐད་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་བར་དཀའོ་ཞེས་གསུངས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་དོན་བདག་གིས་འཚལ་བ་དང་བདག་སེམས་པ་ལྟར་ན། བཅོམ་ལྡན་འ
Chinese
，以及菩提之支分，以及八支圣道修习之。以无相且具足之心，于无量、禅定、以及无色之等至入定。以无相且具足之心，修习诸圣谛。以无相且具足之心，修习一切解脱，以及三摩地，以及等至，以及陀罗尼之门。以无相且具足之心，修习神通，以及十力，以及无畏，以及各别正智，以及佛之不共法。 修习一切种智。此乃具有三摩地自性之解脱分。其后，欲界之天子与色界之天子们，向薄伽梵如是禀白道：薄伽梵，菩萨摩诃萨于何处以一切法于一切相中现证圆满菩提耶？然彼等法亦不存且不可得，故无上正等菩提实难生起。薄伽梵，实难信解。薄伽梵开示道：天子们，如是，如是。天子们，如是，如是。天子们，无上正等菩提实难生起。天子们，实难信解。天子们，我亦于一切法于一切相中现证成佛，然我现证圆满菩提者为何耶？以何现证圆满菩提耶？又应以何现证圆满菩提之法，皆不可得。何以故耶？天子们，一切法皆极清净故。此乃具有智慧自性之解脱分。其后，具寿善现向薄伽梵如是禀白道：薄伽梵，世尊所言之“无上正等菩提实难生起”，如世尊所说之义，依我所解与我所思，薄伽梵
English
, and cultivate the limbs of enlightenment, and the Noble Eightfold Path. With a mind that is without characteristics and complete, I will enter into immeasurable states, meditative states, and formless attainments. With a mind that is without characteristics and complete, I will cultivate the Noble Truths. With a mind that is without characteristics and complete, I will cultivate all liberations, as well as samadhi, attainments, and the gateways of dharani. With a mind that is without characteristics and complete, I will cultivate clairvoyance, the ten powers, fearlessness, individual perfect knowledge, and the unmixed qualities of a Buddha. I will practice all-knowingness. This is in accordance with the aspect of liberation that is the nature of samadhi. Then, the sons of the gods who dwell in the desire realm and those who dwell in the form realm said to the Blessed One: Blessed One, where does a Bodhisattva Mahasattva fully awaken to all dharmas in all aspects? However, since those dharmas do not exist and are not perceived, it is difficult for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment to arise. Blessed One, it is difficult to believe. The Blessed One said: Sons of the gods, it is so, it is so. Sons of the gods, it is so, it is so. Sons of the gods, it is difficult for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment to arise. Sons of the gods, it is difficult to believe. Sons of the gods, I also fully awakened to all dharmas in all aspects, but I do not perceive any dharma by which I fully awakened, or by which I should fully awaken. Why is that? Sons of the gods, it is because all dharmas are utterly pure. This is in accordance with the aspect of liberation that is the nature of wisdom. Then, the venerable Subhuti said to the Blessed One: Blessed One, as you said, "It is difficult for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment to arise," according to what I understand and think of the meaning of what the Blessed One said, Blessed One
Tibetan
དས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བར་མི་དཀའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་གང་ཡང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མ་མཆིས། གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མ་མཆིས། གང་ཡང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བ་མ་མཆིས་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ ལ་ནི་གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དང༌། གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དང༌། གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་མ་མཆིས་སོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་སྟེ། ཆོས་གང་ཡང་འཕེལ་བའམ། ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པར་བགྱི་བའི་སླད་དུ་སྦྱིན་པ་ཡོངས་སུ་གཏང་བའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བའམ། བཟོད་པ་བསྒོམ་པའམ། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པའམ། བསམ་གཏན་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའམ། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་ལ་བསླབ་པར་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་མ་མཆིས་ཤིང་མི་དམིགས་ཏེ། གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་སྟོང་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་སླའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང༌། ཁམས་དང༌། སྐྱེ་མཆེད་དང༌། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང༌། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང༌། ཚད་མེད་པ་དང༌། བསམ་གཏན་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་དང༌། འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པ་རྣམས་དང༌། རྣམ་པར་ཐར་པ་ཐམས་ཅད་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་དང༌། སྟོབས་བཅུ་དང༌། མི་འཇིགས་པ་དང་སོ་
Chinese
因此，要现证无上正等菩提并不困难。那是什么缘故呢？世尊，这是因为没有任何东西可以现证，没有什么可以用来现证，也没有什么可以现证。世尊，一切法皆是空性。一切法皆是空性，因此没有什么可以现证的，没有什么可以用来现证的，也没有什么可以现证的法。那是什么缘故呢？世尊，这是因为一切法皆是空性，为了使任何法增长或完全减少，无论是布施、持戒、修忍、精进、禅定，乃至修习一切种智，这些法都不存在，也无法观察到。没有什么可以现证的，没有什么可以用来现证的，也没有什么可以现证的法，这些都是空性。世尊，因此，菩萨摩诃萨很容易现证无上正等菩提。那是什么缘故呢？这是因为，色以色的自性空。受、想、行、识以识的自性空。同样，蕴、界、处、缘起和缘起的支分，以缘起的支分的自性空。一切波罗蜜多，一切空性，菩提分法，四无量，禅定，无色定，四圣谛，空性，无相，无愿，一切解脱，等持，等至，陀罗尼门，十力，四无畏和
English
Therefore, it is not difficult to realize the unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. What is the reason for this? Blessed One, it is because there is nothing to be realized, nothing by which to be realized, and nothing to be realized. Blessed One, all dharmas are empty. Because all dharmas are empty, there is nothing to be realized, nothing by which to be realized, and no such dharma to be realized. What is the reason for this? Blessed One, it is because all dharmas are empty, and for the sake of increasing or completely decreasing any dharma, whether it is giving alms, keeping moral discipline, practicing patience, exerting effort, engaging in meditative concentration, or likewise, even up to the attainment of omniscience, those dharmas do not exist and are not observed. There is nothing to be realized, nothing by which to be realized, and no such dharma to be realized, all of which are empty. Blessed One, in this way, it is easy for a Bodhisattva Mahasattva to realize the unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. What is the reason for this? It is because form is empty of the nature of form. Feeling, perception, mental formations, and consciousness are empty of the nature of consciousness. Likewise, the aggregates, elements, sense bases, dependent origination, and the limbs of dependent origination are empty of the nature of the limbs of dependent origination. All perfections, all emptinesses, all dharmas of the aspects of enlightenment, the immeasurables, the concentrations, the formless absorptions, the noble truths, emptiness, signlessness, wishlessness, all liberations, samadhi, samapatti, the doors of dharani, the ten powers, the fearlessnesses, and