Tibetan
ང་མེད་གྲོལ་བས་ཅི་ཞིག་དགོས། །ཞེས་གསུངས་པའོ། །རྒྱུ་ནི་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་སྐྱེད་པ་སྟེ། །འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་ནུས་པ་ནི་རྒྱུའོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་གཉི་ག་ཡང་དབྱེར་མེད་པར་རྟོགས་ནས། དབྱེར་མེད་པའི་ངོ་བོར་བྱས་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་གང་དུ་གནས་པ་དེ་ཉིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། །གང་དུ་རིམ་པ་གཉིས་གཅིག་ཅིང་དབྱེར་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ཡང་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལྷ་དང༌། ཡོངས་སུ་མ་དག་པའི་ལྷ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་སྤངས་ནས། གང་དུ་དབྱེར་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའོ། །གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །གཞན་པ་བཞི་ནི་གཟུགས་མེད་པའོ་ཞེས་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དེ་གཉི་ག་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས། གང་ཞིག་མཉམ་པའི་གནས་རིག་པ་དེ་ཉིད་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའོ། །འདི་ལྟར་གང་ཞིག་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རིག་ཅིང༌། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཐོང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བཤད་པའོ། །སྣ་ཚོགས་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲུལ་པ་སྣ་ཚོགས་ པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྱུ་མ་ནི་གཞན་སླུ་བ་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་དྲ་བ་ཡིན་ཞིང་འཆིང་བ་ཡང་དེའོ། །དེ་རྩད་གཅོད་པ་ནི་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་སོ། །ཡང་ན་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་རིམ་པས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའོ། །འཁོར་བ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་རང་དབང་མེད་པ་སྟེ། གཞན་དབང་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་ངོ་བོའོ། །དེ་ཉིད་ནི་རྒྱ་མཚོ་སྟེ་རྫིང་ངོ༌། །དེའི་མཐར་ཕྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་བདེན་པ་གཞན་གྱི་རིམ་པ་ལ་གནས་པའོ། །བྱ་བ་བྱས་པ་དེས་རྣམ་པར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ཀྱིས་མ་བསྒྲིབས་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་བཤད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། གང་ཞིག་ཇི་སྲིད་རྣམ་བརྟགས་པ། །དེ་སྲིད་ཐམས་ཅད་བརྫུན་པ་སྟེ། །དེ་ཉིད་བདེན་ཞིང་ཡང་དག་མཐར། །གང་ཞིག་དེ་ཉིད་བརྟག་མི་བྱ། །ཞེས་གསུངས་པའོ། །མི་གནས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཉི་ག་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་རྐང་པ་བདུན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་ཏེ། སྒྲ་གང་སྐྱེ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །དེར་མངོན་པར་འདོད་པ་གཞན་ནི་མེད་དེ། ལམ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་པར་གྱུར་པའོ། །ཇི་ལྟར་བུ་ཞེ་ན། ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།
Chinese
“我灭解脱有何用？”如是说。因是能极度产生果，能产生果就是因，果是从因产生的。了悟到那二者也无有差别，做成无有差别的体性，瑜伽士安住于何处，那即是双运。于何处了悟到二种次第为一且无有差别，那也是双运。舍弃对于完全清净之天和完全不清净之天这二种分别念，于何处了悟到无有差别，那就是双运。所谓“有色”就是色蕴，其他四蕴是无色，完全舍弃这二种遍计分别念，于何处了知平等之位，那就能获得双运之果位。如是，了知何者是真如，如实见到，那些就被称为一切智者。所谓“执持种种”是因为以种种化身圆满成办有情之义利。幻化是极力致力于欺骗他人，那即是网，束缚也是它。断除它就是现证菩提。或者以幻化网之次第现证圆满菩提。轮回是为业和烦恼所不自在，以他力而成为有情之自性。那即是海，是水池。穷尽它就是到达彼岸，因此安住于其他真实的次第。以已作之事而安住，那即是未被二种分别念所遮蔽之智慧。如是说：何者若如是分别，如是所有皆是虚妄，那即是真实且究竟，何者不对那进行分别。如是说。不住于二边是因为不缘二边的缘故。那些就是显示所谓佛等七句之差别，所谓何声无生等，那即是能显示双运之三摩地。在那里没有其他的现欲，因为以这条道路已经获得了世尊大印之成就。如何是子呢？说了所谓有等。
English
"What is the use of my extinction and liberation?" Thus it is said. Cause is that which greatly produces the effect. That which has the power to produce the effect is the cause. The effect comes from the cause. Having realized that the two are also without difference, and having made it the nature of non-difference, wherever the yogi abides, that itself is union. Wherever the two stages are realized as one and without difference, that is also union. Having abandoned the two discriminations of completely pure deities and completely impure deities, wherever non-difference is realized, that is union. The so-called "form" is the aggregate of form. The other four are formless, having completely abandoned these two kinds of pervasive conceptualizations, wherever the state of equality is known, that itself attains the state of union. Thus, whoever knows that which is Suchness and sees it as it is, those are said to be omniscient. The so-called "holding various" is because the meaning of sentient beings is perfectly accomplished by various manifestations. Illusion is to strive to deceive others, that is the net, and bondage is also that. Cutting it off is manifest enlightenment. Or, manifest complete enlightenment through the order of the net of illusion. Samsara is not independent due to karma and afflictions, but becomes the nature of sentient beings by the power of others. That is the ocean, the pond. Exhausting it is to reach the other shore, therefore abiding in the order of other truths. Abiding by what has been done, that is the wisdom that is not obscured by the two discriminations. As it is said: Whatever is discriminated in this way, all that is false, that is the truth and the ultimate, whoever does not discriminate that. Thus it is said. Not abiding is because of not focusing on both sides. Those are the differences that show the seven sentences such as the so-called Buddha, etc. The so-called what sound is unborn, etc., that is what shows the samadhi of union. There is no other manifest desire there, because the accomplishment of the great seal of the Bhagavan has been obtained through this path. How is it a son? It is said that there is such a thing as existence, etc.
Tibetan
ཡོད་པའི་ཕྱོགས་ནི་དངོས་པོར་འཛིན་པའོ། །མེད་པའི་ཕྱོགས་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པ་སྟེ། དེ་དག་རྣམ་པར་སྤངས་པས་སོ། །གང་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་ནི་བརྩོན་བཞིན་པ་ཡིན་ན་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྤྱོད་པ། དེ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །ཇི་ལྟར་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས། སོམ་ཉི་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་སྤྱོད་པའི་ནན་ཏན་སྟོན་ཏེ། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་གོ་སླའོ། །དེ་ལྟར་ཉིན་མཚན་དུ་ཡེ་ཤེས་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པ་ཡིད་ཀྱིས་སྦས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་འཛིན་པ་དེ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་དེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འགྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཤིན་ཏུ་དགེ་བའོ། །བཤད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་དོན་གསལ་བར་སྟོན་པའོ། །རིམ་པ་ལྔ་པའི་དཀའ་འགྲེལ་དོན་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། རིམ་པ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།ཐོས་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཤེས་རབ་སྟེ། །བསམ་པ་དང་ནི་གཉིས་པོ་ཡོད་གྱུར་ན། །སྒོམ་པ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཡིན། །དེ་ལ་དངོས་གྲུབ་བླ་ན་མེད་པའོ། །བློ་དང་ལྡན་པས་འདི་ལྟར་བསམས་ནས་ནི། །ཐོག་མ་ཐོས་པའི་དོན་ལ་འབད་པ་ཡིས། །རྟག་ཏུ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ཡི་ལག་ཏུ་དངོས་གྲུབ་ལེགས་པར་འཐོབ། །གང་ཞིག་ཚིག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་གྱུར་པ། །དེ་ཡིས་དོན་ནི་ཅི་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར། །དེ་རྣམས་རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར། །འདི་ལ་བདག་གིས་རྣམ་པར་བརྩོན་པར་བྱས། །རྣམ་པ་ཀུན་དུ་བརྗོད་པས་ནུས་པ་ནི། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་པའོ། །འོན་ཀྱང་བློ་གྲོས་དམན་པ་རྣམས་ལ་ནི། །རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཙམ་ཞིག་བདག་གིས་བྱས། །འཇིག་རྟེན་གང་དུ་ཉི་མའི་སྣང་བ་རྒྱ་ཆེན་མཆོད་པས་འགྲོ་ཀུན་གསལ་གྱུར་པ། །སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར་ལུས་ཀྱི་སྣང་བ་ཙམ་གྱིས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་བློ་དང་ལྡན་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་གསོལ་བཏབ་དཀའ་འགྲེལ་འདིས། །རིམ་པ་ལྔ་ཡི་དོན་ནི་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་རྣམ་ཕྱེ་འཕགས་རྣམས་བཟོད་པར་བཞེས། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུང་རབ་བློ་དམན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པར་ནུས་པ་མིན་པ་དང༌། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞུང་འདི་རྣམ་ཕྱེ་མཐོང་མིན་ཕྱོགས་ཙམ་བདག་གིས་མཐོང་བས་ན། །སེར་སྣ་དང་ནི་མཆོག་ཏུ་བྲལ་བའི་བློ་ཡིས་རྣམ་བཤད་གང་ཡིན་དེ་ཡིས་ནི། །དམན་པ་འགྲོ་དོན་ཡང་དག་བརྩོན་པ་བློས་སྤྱན་རྒྱས་པ་རྣམས་ནི་དགྱེས་པར་མཛོད། །འདི་ལྟར་མན་ངག་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ཡོངས་བརྒྱུད་རིམ་པ་ལྔ་པོ་རྣམ་བཤད་པས། །གང་ཞིག་བསོད་ནམས་སྟོན་ཀའི་ཟླ་བ་དྲི་མེད་ལྟ་བུ་བདག་གིས་ཐོབ་གྱུར་པ། །དེ་ཡིས་སྲིད་པའི་འཁོར་ལོར་ལྷུང་གྱུར་འགྲོ་རྣམས་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི། །རྩེ་མོར་རིམ་ལྔས་མྱུར་དུ་ཕྱིན་ནས་གསལ་ཞིང་ཡིད་འོང་མཛེས་ པར་བདེར་གྱུར་ཅིག །ཇི་སྲིད་མཁའ་ལ་ཟླ་བའི་ཟེར་དང་སྐར་མའི་ཚོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་གྱུར་པ་དང༌། །ཇི་སྲིད་མུན་པའི་ཚོགས་ནི་རབ་ཏུ་མྱུར་འཇོམས་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་བསལ་བ་དང༌། །ཇི་སྲིད་འདི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་གཅིག་རི་རབ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ། །དེ་སྲིད་བདེ་གཤེགས་བསྟན་པ་དང་ནི་དཀའ་འགྲེལ་མཆོག་འདི་ཡུན་རིང་གནས་གྱུར་ཅིག །རིམ་པ་ལྔ་པའི་དཀའ་འགྲེལ་དོན་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ། །སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་པཎྜི་ཏ་བཱི་ཪྻ་བྷ་དྲ་དང༌། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་འབྲོ་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།། །། བཤད་པའི་རིམ་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ།
Chinese
存在的方面是执著于实物。不存在的方面是诽谤，这些都彻底断绝了。如果这位瑜伽士精进修行，为了获得双运的果位，实行三种行为，那么无疑会毫不犹豫地获得无二的智慧。如“如何是自性”等，显示了无犹豫的瑜伽士的行为的精进，这些都很容易理解。因此，日夜精进于智慧，以意隐藏的苦行者，所有圆满都以获得金刚持果位的特征而成就，这非常吉祥。如“讲述之后”等，清楚地显示了完全回向善根的意义。在《五次第难解疏释·显明意义》中，双运即是《五次第释》。听闻圆满的是智慧，如果思维和听闻二者都有，那么就努力修行禅定，从中获得无上的成就。有智慧的人这样思维之后，首先努力听闻的意义，无论何时都精进修行，成就就会落入他的手中。如果对词句产生怀疑，那么他如何能理解意义呢？为了遣除这些愚昧，我对此进行了精进。以各种方式讲述的能力，是如来本身的行持。然而，对于智慧低下的人们，我只是做了一些区分。在世间，太阳的光芒广阔地照耀，以光明普照一切众生，萤火虫身体的光芒又能做什么呢？即便如此，其他有智慧的人们，通过这篇祈请难解疏释，确定并区分了五次第的意义，愿圣者们能够容忍。全知者的经典，智慧低下的人们无法讲述，智者们也未曾见过对此经典的区分，我只是看到了其中的一部分，因此，以远离吝啬和卓越的智慧所作的解释，愿它能以智慧之眼引导下劣者努力利益众生。
English
The aspect of existence is clinging to things as real. The aspect of non-existence is defamation, and these are completely abandoned. If this yogi is diligently practicing, in order to attain the state of union, practicing three kinds of conduct, then undoubtedly he will attain non-dual wisdom without hesitation. As in "How is self-nature," etc., it shows the diligence of the conduct of a yogi without hesitation, and all of these are easy to understand. Therefore, diligently striving for wisdom day and night, the ascetic who holds the hidden vow in his mind, all perfections are accomplished by the characteristic of attaining the state of Vajradhara, which is very auspicious. As in "After speaking," etc., it clearly shows the meaning of completely dedicating the root of virtue. In the "Difficult Explanation of the Five Stages: Clarifying the Meaning," union is the explanation of the Five Stages. Listening to completion is wisdom, and if both thought and listening exist, then one should diligently engage in meditation, from which one obtains unsurpassed accomplishment. A wise person, having thought in this way, first strives for the meaning of what is heard, and whoever constantly strives in practice, accomplishment will fall into his hands. If one has doubts about the words, then how can he understand the meaning? In order to dispel these confusions, I have made efforts in this. The ability to speak in all ways is the conduct of the Tathagata himself. However, for those of lesser intelligence, I have only made some distinctions. In the world, the light of the sun shines widely, illuminating all beings with light, what can the light of a firefly's body do? Even so, may other wise people, through this supplication of difficult explanations, determine and distinguish the meaning of the Five Stages, and may the noble ones be tolerant. The scriptures of the omniscient one cannot be explained by those of lesser intelligence, and the wise have not seen the distinctions of this text, I have only seen a part of it, therefore, may this explanation made with a mind free from stinginess and excellence, guide the inferior to diligently benefit beings with the eye of wisdom.
Chinese
请令诸位欢喜！如此这般，从一个口诀到另一个口诀，完整传承的五个次第，通过分别解说，我所获得的如同秋季无垢之月的功德，愿它能使沉溺于轮回中的众生，通过五次第迅速到达圆满菩提之顶峰，变得清晰、悦意、美丽而安乐！ 只要虚空中月亮的光芒和星辰的集合依然美丽，只要黑暗的集合被迅速摧毁，太阳的轮廓显现，只要这一个奇妙的处所——须弥山存在，那么，如来之教法和这部殊胜的难解之释，愿它长久住世！名为《五次第难解释·义明》者，由大学者策楚桑布（བརྩོན་འགྲུས་བཟང་པོ།）所著圆满。 印度堪布班智达维亚巴扎（梵文天城体：बैर्यभद्र，梵文罗马拟音：Bairyabhadra，汉语字面意思：勇猛贤）与校正者译师仲·格西钦波西绕程楚（འབྲོ་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས།）翻译、校订并最终确定。
English
May all be pleased! Thus, by explaining the five stages of the complete transmission from one instruction to another, may the merit I have obtained, like the stainless moon of autumn, enable all beings who have fallen into the cycle of existence to quickly reach the peak of perfect enlightenment through the five stages, becoming clear, pleasing, beautiful, and blissful! As long as the rays of the moon and the assembly of stars adorn the sky, as long as the assembly of darkness is swiftly destroyed and the orb of the sun appears, as long as this one wondrous place, Mount Meru, remains, may the teachings of the Sugata and this supreme commentary on the difficult points endure for a long time! This commentary on the difficult points of the Five Stages, called "Meaningful Illumination," composed by the great scholar Tson-dru Sangpo, is complete. Translated, revised, and finalized by the Indian Abbot Pandit Bairyabhadra and the great translator of Zhuchen, Geshe Chenpo Sherab Tsondru. Arrangement of the Order of Explanation.