Tibetan
བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ། ཀླུ་སྒྲུབ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ། ཀླུ་སྒྲུབ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། །བོ་དྷི་ཙིཏྟ་བི་བ་ར་ཎ་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ། །ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི། །གཟུང་དང་འཛིན་པ་རྣམ་སྤངས་པ། །ཆོས་བདག་མེད་པ་མཉམ་ཉིད་པས། །རང་སེམས་གདོད་ནས་མ་སྐྱེས་པ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ༌། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་གིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་མ་བསྒྲལ་བ་རྣམས་བསྒྲལ་བ་དང༌། མ་གྲོལ་བ་རྣམས་དགྲོལ་བ་དང༌། དབུགས་མ་ཕྱུང་བ་རྣམས་ དབུགས་དབྱུང་བ་དང༌། །ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་བཟླ་བའི་ཕྱིར་དུས་འདི་ནས་བཟུང་ནས་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ལ་མཆིས་ཀྱི་བར་དུ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྐྱེད་པར་བགྱིའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒོར་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྨོན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་བསྐྱེད་ནས། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེའི་རང་བཞིན་བཤད་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དངོས། །དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་རྣམས་བཏུད་དེ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་བསྒོམ་པ་ནི། །སྲིད་པ་འཇིག་རྟེན་བདག་གིས་བཤད། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས། །བདག་དང་ཕུང་སོགས་རྣམ་རིག་གི །རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྒྲིབས་པ། །རྟག་ཏུ་སྟོང་ཉིད་མཚན་ཉིད་བཞེད། །སྙིང་རྗེས་བརླན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི། །འབད་པས་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན། །ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི། །བྱང་ཆུབ་སེམས་འདི་རྟག་ཏུ་བསྒོམ། །མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་གང་བརྟགས་པ། །བདག་དེ་རིགས་པས་རྣམ་དཔྱད་ན། །ཕུང་རྣམས་ཀུན་གྱི་ནང་རྣམས་ནི། །གང་ཞིག་གནས་ཀྱང་རྙེད་མ་ཡིན། །ཕུང་རྣམས་ཡོད་ཀྱི་དེ་རྟག་མིན། །དེ་ཡང་བདག་གི་ངོ་བོ་མིན། །གང་ཡང་རྟག་དང་མི་རྟག་གཉིས། །རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དངས་པོ་མེད། །བདག་ཅེས་བྱ་སྟེ་ཡོད་མིན་ན། །བྱེད་པོ་ཞེས་བྱ་ག་ལ་རྟག །ཆོས་ཅན་ཡོད་ན་ཆོས་རྣམས་ལ། །འཇིག་རྟེན་ན་ནི་སྤྱོད་པ་འཇུག །གང་ཕྱིར་རྟག་པ་དོན་བྱེད་པ།། རིམ་དང་ཅིག་ཅར་གྱིས་མིན་པ། །དེ་
Chinese
名为菩提心释。 菩提心释。 龙树。 印度语：菩提质多毗伐罗拏（梵文天城体：बोधचित्तविवरण，梵文罗马拟音：bodhicittavivaraṇa，字面意思：菩提心释）。藏语：名为菩提心释。顶礼吉祥金刚萨埵！远离一切事物，蕴、界、处之，所取与能取皆已断除，诸法无我，平等性故，自心本来未生，是为空性之自性。如是说。诸佛薄伽梵及大菩萨等，如何发起大菩提心，如是，我亦为度脱未度脱之有情，为解脱未解脱之有情，为令未出息之有情出息，为令未般涅槃之有情般涅槃故，自此时起乃至证得菩提藏之间，发起大菩提心。菩提萨埵修持密咒道之行者，如是于世俗之相，生起希愿性之菩提心后，以修持胜义菩提心之力而生起，故为此宣说彼之自性。菩提心之自性真实，顶礼吉祥金刚者等，菩提心之修法，有情世间我将宣说。诸佛之菩提心，非为我与蕴等分别识之分别所障蔽，恒常安住于空性之体性。以慈悲润泽之心，当精勤修持。具大悲性之佛陀之，此菩提心当恒常修持。外道所设想之，我以理智善加分析，于诸蕴之内部，无论何处亦不可得。诸蕴虽有然非恒常，彼亦非我之体性。无论常与无常二者，皆无所依与能依之体性。若谓我存在，能作者又如何恒常？若有法性，则于诸法，世间之行持方能成立。何以故，恒常者不能成办事业，非次第亦非同时，彼
English
The Explanation of the Mind of Enlightenment, by Nagarjuna. The Explanation of the Mind of Enlightenment. Nagarjuna. In Sanskrit: Bodhicittavivarana Nama. In Tibetan: The Explanation of the Mind of Enlightenment. Homage to glorious Vajrasattva! Being apart from all things, of aggregates, elements, and sense bases, having completely abandoned the grasped and the grasper, since phenomena are selfless and of equal nature, one's own mind is primordially unborn, it is the nature of emptiness. Thus it arises. Just as the Buddhas, the Bhagavat, and the great Bodhisattvas generated the great mind of enlightenment, so too, from this time forth until reaching the essence of enlightenment, I shall generate the great mind of enlightenment in order to liberate those sentient beings who have not been liberated, to free those who have not been freed, to give breath to those who have not breathed, and to lead to complete nirvana those who have not completely passed into nirvana. Bodhisattvas who practice the path of secret mantra, having thus generated the mind of enlightenment with the nature of aspiration in the aspect of conventional truth, should generate it by the power of meditating on the mind of ultimate enlightenment, therefore, its nature shall be explained. The very nature of the mind of enlightenment, paying homage to the glorious Vajra beings, the meditation on the mind of enlightenment, I shall explain to the world of beings. The mind of enlightenment of the Buddhas, not obscured by the discriminations of self and aggregates, etc., of the discriminating consciousness, constantly abides in the nature of emptiness. With a mind moistened by compassion, one should strive to meditate. This mind of enlightenment of the Buddha, the nature of compassion, should be constantly meditated upon. Whatever is conceived by the non-Buddhists, that self, when analyzed well with reason, within all the aggregates, wherever it may abide, is not found. Although the aggregates exist, they are not permanent, and that is not the nature of self. Neither the permanent nor the impermanent, there is no essence of support and supported. If it is said that the self exists, how can the agent be permanent? If there is a nature of phenomena, then in all phenomena, actions in the world can be established. Why is it that the permanent does not accomplish anything, neither sequentially nor simultaneously, that
Tibetan
ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་ནང་དུ་ནི། །རྟག་པའི་དངོས་དེ་མེད་པ་ཉིད། །གལ་ཏེ་ནུས་ན་ཅི་སྟེ་ལྟོས། །དེ་ནི་ཅིག་ཅར་དངོས་འབྱིན་འགྱུར། །གང་ཞིག་དངོས་གཞན་ལ་ལྟོས་ལ། །དེ་ནི་རྟག་དང་ནུས་ལྡན་མིན། །གལ་ཏེ་དངོས་ན་རྟག་མིན་ཏེ། །དངོས་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྐད་ཅིག་ཕྱིར། །གང་ཕྱིར་མི་རྟག་དངོས་པོ་ལ། །བྱེད་པ་པོ་ཉིད་བཀག་པ་མེད། །བདག་སོགས་བྲལ་བའི་འཇིག་རྟེན་འདི། །ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། །གཟུང་འཛིན་བློ་ཡིས་འཇོམས་པར་འགྱུར། །ཕན་པར་བཞེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །གཟུགས་དང་ཚོར་བ་འདུ་ ཤེས་དང༌། །འདུ་བྱེད་རྣམ་ཤེས་ཕུང་པོ་ལྔ། །དེ་ལྟར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་གསུངས། །རྐང་གཉིས་མཆོག་གིས་རྟག་ཏུ་ཡང༌། །གཟུགས་ནི་དབུ་བ་རྡོས་འདྲར་སྣང༌། །ཚོར་བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་འདྲ། །འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་དང་མཚུངས་ཤིང༌། །འདུ་བྱེད་ཆུ་ཤིང་དང་འདྲ་ལ། །རྣམ་ཤེས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས། །ཕུང་པོ་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་བུ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གསུངས། །འབྱུང་ཆེན་བཞི་ཡི་རང་བཞིན་ཅན། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་རབ་ཏུ་བཤད། །ལྷག་མ་གཟུགས་མེད་ཉིད་དུ་ནི། །མེད་ན་མི་འབྱུང་ཕྱིར་ན་འགྲུབ། །དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་མིག་གཟུགས་སོགས། །ཁམས་རྣམས་བཤད་པ་དེ་དག་ཉིད། །སྐྱེ་མཆེད་དག་ནི་གཟུང་བ་དང༌། །འཛིན་པར་ཡང་ནི་ཤེས་པར་བྱ། །གཟུགས་རྡུལ་དབང་ཤེས་སྐྱེད་མིན་ཏེ། །དེ་ནི་དབང་པོ་ལས་འདས་ཡིན། །འདུས་པས་དེ་རྣམས་སྐྱེད་བྱེད་ན། །ཚོགས་པ་དེ་ཡང་མི་འདོད་དོ། །ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་ཡིས། །རྡུལ་ཕྲན་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་མཐོང༌། །གང་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བརྟགས་པ། །དེར་ནི་རྡུལ་ཕྲན་ཇི་ལྟར་འཐད། །ཕྱི་རོལ་དོན་ནི་རྣམ་གཅིག་ལ། །ཐ་དད་ཤེས་པ་འཇུག་པར་འགྱུར། །ཡིད་འོང་གཟུགས་ནི་གང་ཡིན་པ། །དེ་ཉིད་གཞན་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར།། བུད་མེད་གཟུགས་ནི་གཅིག་པུ་ལ། །རོ་དང་འདོད་བྱ་བཟའ་བ་ལ། །ཀུན་རྒྱུ་ཆགས་ཅན་ཁྱི་རྣམས་བཞིན། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །དོན་མཚུངས་པ་ཡིས་དོན་བྱེད་པ། །རྨི་ལམ་གནོད་པ་བཞིན་མིན་ནམ། །རྨི་ལམ་སད་པའི་གནས་སྐབས་ལ། །དོན་བྱེད་པ་ལ་ཁྱད་པར་མེད།། གཟུང་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོ་ཡིས། །རྣམ་ཤེས་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ། །རྣམ་ཤེས་ལས་ནི་ཐ་དད་བར། །ཕྱི་རོལ་དོན་ནི་འགའ་ཡང་མེད། །དེ་ཕྱིར་དངོས་པོའི་ངོ་བོར་ནི། །ཕྱི་དོན་རྣམ་པ་ཀུན་དུ་མེད། །རྣམ་ཤེས་སོ་སོར་སྣང་བ་འདི། །གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བར་འགྱུར། །ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བོ་སེམས་རྨོངས་པས། །སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་དྲི་ཟ་ཡི། །
Chinese
向外在外部之中，恒常之事物实无有。若能如此，为何不看？彼则一时产生事物。何者依赖于他事物，彼则非恒常且无能力。若为事物则非恒常，诸事物恒常为刹那之故。何故于无常事物上，作者之自体无有遮止。此无我等之世间，蕴、界与处，以能取、所取之识而摧毁。欲求利益者们，色与受、想与行、识五蕴，如是为声闻众所说。二足胜者亦恒常说，色如水泡聚沫之所显现，受如水中之水泡，想与阳焰相同，行如芭蕉树，识如幻术。此等蕴之开示，为菩萨众所说。四大种之自性，于色蕴中善说。剩余之无色，若无则不生，故而成立。彼等之眼、色等，所说之界彼等即是，应知处即是所取与能取。色微尘非根识之生因，彼则超越根。若聚合能生彼等，集合亦不应理。以方位的差别而分离，于微尘亦见有差别。于何者以部分而分析，于彼处微尘如何合理？外境之事物于一相上，各异之识将生起。悦意之色为何，彼即于他者变为他者。于一女性之色上，味与欲求、食物上，如具贪之犬类般，有三种分别。以意义相同而行事，岂非如梦中之损害？梦于醒觉之时，于行事上无有差别。以所取与能取之体性，识之显现为何，较识而异，外境之事物则无有。是故于事物之体性上，外境之相于一切处皆无有。此各别显现之识，将显现为色之相。如众生心迷惑般，如幻术、阳焰、乾闼婆之。
English
Outwardly, in the external, there is no such thing as a permanent object. If it were possible, why not look? It would produce objects all at once. Whatever depends on other objects is not permanent and capable. If it is an object, it is not permanent, because all objects are always momentary. Therefore, there is no prevention of the agent itself on impermanent objects. This world without self, etc., aggregates, elements, and sources, is destroyed by the mind of grasping and holding. Those who desire benefit, the five aggregates of form, feeling, perception, formation, and consciousness, are thus spoken to the hearers. The best of the two-legged ones also always said that form appears like a mass of foam, feeling is like a bubble of water, perception is like a mirage, formation is like a plantain tree, and consciousness is like an illusion. Such a teaching of aggregates is spoken to the Bodhisattvas. The nature of the four great elements is well explained in the aggregate of form. The remaining formless, if it does not exist, it does not arise, therefore it is established. The eye, form, etc. of those, the elements that are spoken of are those themselves. The sources should be known as the grasped and the grasper. Form dust is not the cause of root consciousness, it is beyond the senses. If the aggregate produces them, then the collection is also not desired. By separating by the division of directions, differences are also seen in the atoms. On what is analyzed by parts, how is the atom reasonable there? External objects will have different consciousnesses arise on one aspect. What is the pleasing form? That itself becomes different to others. On the form of one woman alone, on taste and desire, on food, like dogs with attachment, there are three kinds of discrimination. Is not acting with the same meaning like harm in a dream? There is no difference in acting when waking from a dream. By the nature of the grasped and the grasper, whatever the appearance of consciousness is, other than consciousness, there are no external objects. Therefore, in the nature of things, there is no aspect of external objects anywhere. This separately appearing consciousness will appear as the aspect of form. Just as beings are deluded in mind, like illusions, mirages, and dry eaters.