Tibetan
ང་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་འགའ་ཡང་མ་དམིགས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་འདི་སྐད་དུ། ལྷ་དག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་དཀའོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ན། བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་འཚལ་བ་དང་། བདག་སེམས་པ་ལྟར་ན། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་སླ་ཞིང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་སླ་བ་སྙམ་བགྱིད་ལགས་སོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་ལ། ཆོས་གང་གིས་ཀྱང་ཆོས་གང་ཡང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལ་གང་ཞིག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་མ་མཆིས་ཤིང་མི་དམིགས་པའི་སླད་དུའོ། ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་གང་ཞིག་འགྲིབ་པའམ། འཕེལ་བར་བགྱི་བའི་སླད་དུ་སྦྱིན་པ་སྩོལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བ་དང་། བཟོད་པ་སྒོམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་དག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ཤེས་རབ་སྒོམ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་ལ་སྤྱོད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་མ་མཆིས་ཤིང་མི་དམིགས་པའི་སླད་དུ་སྟེ། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་སླ་བ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པར་སླ་ལགས་སོ། ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟར་གཟུགས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་སླད་དུའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་
Chinese
我在任何地方都没有发现任何可以实现圆满正觉的法。为什么呢？因为一切法都是有为法和无为法的空性。因为是极其清净的缘故。然后，具寿善现对世尊这样说道：尊者世尊，世尊您这样说：诸天啊，无上正等正觉是难以实现的。我理解世尊所说之义，并且我这样认为，无上正等正觉是容易实现的，并且容易圆满正觉。为什么呢？尊者世尊，就像这样，一切法都是以一切法为空，任何法也不能使任何法圆满正觉，一切法都是空性，什么能够圆满正觉呢？或者谁能够圆满正觉呢？或者在哪里能够圆满正觉呢？因为没有并且不可得那样的法。为什么呢？尊者世尊，就像这样，一切法都是以一切法为空性，菩萨摩诃萨为了减少或者增加什么法而布施，同样地，守护戒律，修习忍辱，精进努力，入于禅定，修习智慧，同样地结合起来，直到一切种智之间所行持的那些法也没有并且不可得的缘故。尊者世尊，因此，菩萨摩诃萨的无上正等正觉是容易产生的，并且容易圆满成佛的。为什么呢？尊者世尊，就像这样，色法自性空，同样地，受、想、行、识自性空，同样地结合起来，直到一切种智之间都是自性空的缘故。然后，具寿舍利子，具寿
English
I have not found any dharma by which to attain perfect enlightenment anywhere. Why is that? Because all dharmas are emptiness of conditioned and unconditioned. Because it is utterly pure. Then, the venerable Subhuti said this to the Blessed One: Venerable Blessed One, when the Blessed One said this: Gods, unsurpassed, perfect and complete enlightenment is difficult to manifest. I understand the meaning of what the Blessed One said, and as I think, unsurpassed, perfect and complete enlightenment is easy to manifest, and it is easy to be perfectly enlightened. Why is that? Venerable Blessed One, like this, all dharmas are empty of all dharmas, and no dharma can make any dharma perfectly enlightened, all dharmas are emptiness, what can be perfectly enlightened? Or who can be perfectly enlightened? Or where can one become perfectly enlightened? Because there is no such dharma and it is not found. Why is that? Venerable Blessed One, like this, all dharmas are empty of all dharmas, Bodhisattva Mahasattva gives alms in order to decrease or increase what dharma, and likewise, keeps the precepts, cultivates patience, makes diligent effort, enters into samadhi, cultivates wisdom, and likewise combines them, even those dharmas practiced up to all-knowingness are not there and are not found. Venerable Blessed One, therefore, the unsurpassed, perfect and complete enlightenment of the Bodhisattva Mahasattva is easy to arise, and it is easy to become perfectly enlightened. Why is that? Venerable Blessed One, like this, form is empty of its own nature, likewise, feeling, perception, formation, and consciousness are empty of their own nature, likewise combine them, up to all-knowingness is empty of its own nature. Then, the venerable Sharadvatiputra, the venerable
Tibetan
རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀའ་བ་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་ཤིན་ཏུ་དཀའ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་སོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མོས་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མོས་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་བར་སླ་ཞིང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་སླ་སྟེ། འབྱུང་བར་དཀའ་བ་མ་ཡིན། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་དཀའ་བ་མ་ཡིན་ན་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གོ་ཆ་བགོས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀའ་ཞིང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་དཀའ་བར་མངོན་ནོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁྲི་པ་ལས། ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་མེད་པ་དང་། སྤང་བ་མེད་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་པའོ།། །། ཉི་ཤུ་གསུམ་པ། ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་མེད་པ་དང་སྤང་བ་མེད་པའི་ལེའུ།
Chinese
世尊如是说。具寿善现，仅此一事，菩萨之无上正等菩提实难生起，现证菩提实为甚难。譬如虚空，不会思虑“我当现证无上正等菩提”。具寿善现，如是菩萨摩诃萨亦不思虑“我当现证无上正等菩提”。何以故？具寿善现，一切法皆与虚空等同。菩萨摩诃萨于一切法如虚空般信解，为现证无上正等菩提之故。具寿善现，若菩萨摩诃萨于一切法如虚空般信解，则无上正等菩提易于生起，易于现证菩提，非为难生，非为难证。若非难生，非为难证，则菩萨摩诃萨披甲者，如恒河沙数般亦不退转于无上正等菩提。具寿善现，仅此一事，无上正等菩提实难生起，现证菩提实为甚难。十万颂般若波罗蜜多中，《无取无舍品》第二十三。
English
The Blessed One said this: "Subhuti, it is precisely because of this reason that the unexcelled, perfect enlightenment of a Bodhisattva is extremely difficult to arise, and it is extremely difficult to become perfectly enlightened. For example, the sky does not think, 'I will become perfectly enlightened with unexcelled, perfect enlightenment.' Subhuti, similarly, a Bodhisattva-Mahasattva also does not think, 'I will become perfectly enlightened with unexcelled, perfect enlightenment.' Why is that? Subhuti, all dharmas are equal to the sky. Because a Bodhisattva-Mahasattva believes in all dharmas as being like the sky, they will become perfectly enlightened with unexcelled, perfect enlightenment. Subhuti, if a Bodhisattva-Mahasattva believes in all dharmas as being like the sky, then unexcelled, perfect enlightenment is easy to arise, and it is easy to become perfectly enlightened. It is not difficult to arise, and it is not difficult to become perfectly enlightened. If it is not difficult to arise and not difficult to become perfectly enlightened, then Bodhisattva-Mahasattvas who have donned armor, as numerous as the sands of the Ganges River, will not turn back from unexcelled, perfect enlightenment. Subhuti, it is precisely because of this reason that unexcelled, perfect enlightenment is seen to be extremely difficult to arise and difficult to become perfectly enlightened." From the One Hundred Thousand Verse Perfection of Wisdom, the chapter called "The Chapter on Non-Grasping and Non-Abandoning," the twenty-third.