Tibetan
སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པ། གནས་མེད་པའི་ལེའུ། སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པ། གནས་མེད་པའི་ལེའུ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི། བགྱིད་པ་པོ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པར་བྱེད་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཇི་ལྟར་སྤྱད་པར་བགྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར། འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་གལ་ཏེ་གཟུགས་ལ་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། སྟོབས་རྣམས་དང་། མི་འཇིགས་རྣམས་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དག་ལ་མི་སྤྱོད་ ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཟུགས་རྟག་ཅེས་བྱ་བའམ། མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཟུགས་བདེ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། མི་སྡུག་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །བདེ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། མི་སྡུག་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེན། གང་རྟག་པའམ། མི་རྟག་པའམ། བདེ་བའམ། སྡུག་བསྔལ་བའམ། བདག་གམ།
Chinese
第三十七品，无处品。 第三十七品，无处品。 此后，具寿善现对薄伽梵如是说：薄伽梵，般若波罗蜜多是作者。 薄伽梵告言：善现，般若波罗蜜多是使一切法无所缘。 善现请问：薄伽梵，菩萨摩诃萨应如何行于般若波罗蜜多？ 薄伽梵告言：善现，在此，菩萨摩诃萨行于般若波罗蜜多时，若不于色而行，即是行于般若波罗蜜多。若不于受、想、行诸行、识而行，即是行于般若波罗蜜多。如是，若不于诸界、诸处、缘起诸法、波罗蜜多诸法、一切空性、菩提分法诸法、力诸法、无畏诸法、各别正智诸法、不共佛法诸法，乃至一切种智而行，即是行于般若波罗蜜多。若不于色为常，或为无常而行，即是行于般若波罗蜜多。若不于色为乐，或为苦，或为我，或为无我，或为净，或为不净而行，即是行于般若波罗蜜多。如是，若不于乃至一切种智为常，或为无常而行，即是行于般若波罗蜜多。或为乐，或为苦，或为我，或为无我，或为净，或为不净而行，即是行于般若波罗蜜多。何以故？凡是常或无常，或乐或苦，或我
English
Chapter Thirty-Seven: The Chapter on Having No Abode Chapter Thirty-Seven: The Chapter on Having No Abode Then, the venerable Subhuti said to the Blessed One: "Blessed One, the Perfection of Wisdom is the doer." The Blessed One said: "Subhuti, the Perfection of Wisdom makes all dharmas without object." Subhuti asked: "Blessed One, how should a Bodhisattva-Mahasattva practice the Perfection of Wisdom?" The Blessed One said: "Subhuti, here, when a Bodhisattva-Mahasattva practices the Perfection of Wisdom, if he does not practice in form, then he is practicing the Perfection of Wisdom. If he does not practice in feeling, perception, formations, and consciousness, then he is practicing the Perfection of Wisdom. Likewise, if he does not practice in the realms, the sources, the dependent origination, the perfections, all emptiness, the factors of enlightenment, the powers, the fearlessnesses, the individual perfect knowledges, the unmixed Buddha-dharmas, up to all-knowingness, then he is practicing the Perfection of Wisdom. If he does not practice in form as permanent or impermanent, then he is practicing the Perfection of Wisdom. If he does not practice in form as pleasure or suffering, as self or not-self, as pure or impure, then he is practicing the Perfection of Wisdom. Likewise, if he does not practice in all-knowingness as permanent or impermanent, then he is practicing the Perfection of Wisdom. As pleasure or suffering, as self or not-self, as pure or impure, then he is practicing the Perfection of Wisdom. Why is that? Whatever is permanent or impermanent, pleasure or suffering, self
Tibetan
བདག་མེད་པའམ། སྡུག་པའམ། མི་སྡུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་མེད་ལ། གང་རྟག་པའམ། མི་རྟག་པའམ། བདེ་བའམ། སྡུག་བསྔལ་བའམ། བདག་གམ། བདག་མེད་པའམ། སྡུག་པའམ། མི་སྡུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའང་མེད་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་གང་རྟག་པའམ། མི་རྟག་པའམ། བདེ་བའམ། སྡུག་བསྔལ་བའམ། བདག་གམ། བདག་མེད་པའམ། སྡུག་པའམ། མི་སྡུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དག་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་གལ་ཏེ་གཟུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་ དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། གཟུགས་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཡང་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཡང་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཡང་མི་སྤྱོད་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས། འདི་ལྟར་ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པ་མ་མཆིས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་དག་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ནི། ངོ་
Chinese
没有自性，或者痛苦，或者变成不悦意的那样的色不存在。凡是常或者无常，快乐或者痛苦，有我或者无我，悦意或者变成不悦意的那样的受、想、行以及识也不存在。同样，凡是常或者无常，快乐或者痛苦，有我或者无我，悦意或者变成不悦意的那样的，乃至一切相智也不存在。因此，善现，再者，菩萨摩诃萨在般若波罗蜜多中行的时候，如果对于称为色圆满或者不圆满不行，那就是在般若波罗蜜多中行。同样，对于受、想、行以及识圆满或者不圆满不行，那就是在般若波罗蜜多中行。同样，乃至对于一切相智圆满或者不圆满不行，那就是在般若波罗蜜多中行。为什么呢？凡是色圆满或者不圆满，那不是色。这样也不行，那就是在般若波罗蜜多中行。同样，对于受、想、行以及识圆满或者不圆满，那不是识。这样也不行，那就是在般若波罗蜜多中行。同样，乃至对于一切相智圆满或者不圆满，那不是一切相智。这样也不行，那就是在般若波罗蜜多中行。如是说后，世尊，具寿善现对世尊这样禀告道：世尊，像这样贪著和没有贪著的那些，世尊为菩萨摩诃萨们善说的是，
English
There is no form that is without self, or suffering, or becoming unpleasant. Feelings, perceptions, formations, and consciousness are also nonexistent, whether they are permanent or impermanent, pleasant or painful, with self or without self, pleasant or becoming unpleasant. Likewise, all aspects of omniscience are also nonexistent, whether they are permanent or impermanent, pleasant or painful, with self or without self, pleasant or becoming unpleasant. Furthermore, Subhuti, when a Bodhisattva-Mahasattva practices the Perfection of Wisdom, if they do not engage with what is called form being complete or incomplete, then they are practicing the Perfection of Wisdom. Similarly, if they do not engage with what is called feelings, perceptions, formations, and consciousness being complete or incomplete, then they are practicing the Perfection of Wisdom. Likewise, if they do not engage with what is called all aspects of omniscience being complete or incomplete, then they are practicing the Perfection of Wisdom. Why is that? Whatever is form being complete or incomplete, that is not form. If they do not engage in this way, then they are practicing the Perfection of Wisdom. Similarly, if they do not engage with what is called feelings, perceptions, formations, and consciousness being complete or incomplete, that is not consciousness. If they do not engage in this way, then they are practicing the Perfection of Wisdom. Likewise, whatever is all aspects of omniscience being complete or incomplete, that is not all aspects of omniscience. If they do not engage in this way, then they are practicing the Perfection of Wisdom. After this was said, the Venerable Subhuti said to the Blessed One: Blessed One, in this way, those that are attachment and non-attachment, the Blessed One has well explained to the Bodhisattva-Mahasattvas, which is,