Tibetan
གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། དགེ་སྲུངས། གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། དགེ་སྲུངས། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་ནྱཱ་པོ་ཧ་བི་ཙ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དེ་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཐ་དད་ལ། །འབྲས་སོགས་མཚུངས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །བློ་ཡི་གཅིག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་ནས། །ཐ་སྙད་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་འཇུག །གང་དག་རྟག་པར་དུས་གཅིག་ཏུ། །དོན་གྱི་བྱ་བ་གཅིག་བྱེད་པ། །དེ་དག་འདུས་པའི་སྒྲར་བརྗོད་དོ། །ཁྱིམ་དང་དམག་དང་ནགས་ཚོགས་བཞིན། །གང་དག་དུས་དང་རྣམ་རྟོག་གིས། །འབྲས་བུ་གཅིག་ནི་བྱེད་པ་རྣམས། །དེ་དག་རིགས་སྒྲར་བརྗོད་བྱ་སྟེ། །དཔེར་ན་བདེ་སྡུག་ལ་སོགས་བཞིན། །གང་དག་རིམ་གྱིས་འབྲེལ་པར་ནི། །སྐྱེ་ཞིང་དོན་བྱེད་བཟོད་པ་རྣམས། །དེ་དག་རྒྱུན་སྒྲར་བརྗོད་བྱ་སྟེ། །རྒྱུན་དང་རང་བཟོའི་རྒྱུན་བཞིན་ནོ། །གཅིག་ཡིན་དུ་མར་རུང་ཡིན་ཞིང༌། །བློ་ཡིས་ ཆར་ནི་རྣམ་བརྟགས་ནས། །གནས་སྐབས་བྱེ་བྲག་བསྟན་བྱ་སྟེ། །གནས་དང་སྐྱེ་དང་རྣམ་འཇིག་བཞིན། །གང་ཡང་དངོས་གཅིག་ཡུལ་ཅན་ནི། །ཉི་ཟླ་ནམ་མཁའི་སྒྲ་བཞིན་ནོ། །མཆུ་དུས་ཆ་ཤས་བྱེ་བྲག་ལ། །དེ་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འཇུག །གང་དག་དངོས་སྒྲ་དེར་དེ་བཞིན། །དངོས་མེད་ལ་ནི་གང་དག་ཡིན། །དེ་དག་ཕྱི་ལ་མི་ལྟོས་པར། །བློ་ཡིས་རྣམ་བརྟགས་དོན་བརྗོད་བྱ། །གལ་ཏེ་སྒྲའི་དོན་རྣམ་ཤེས་ལ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་མི་སྣང་ན། །དེ་ལ་སྣང་བ་མ་ཡིན་པ། །དེར་ནི་ངེས་པ་ག་ལ་ཡོད། །འདི་ལྟར་བྱེ་བྲག་དོན་མེད་ཅིང༌། །བྱེ་བྲག་མཐོང་བ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར། །བྱེ་བྲག་རྣམས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་སྨྲས། །ཁོ་ན་ཉིད་དུ་འཁྲུལ་བ་ཡིན། །དབང་དོན་སྒྲ་ཡི་དོན་མ་ཡིན། །དེ་མེད་བཞིན་དུ་སྣང་ཕྱིར་དང༌། །ཐ་དད་རྣམ་པར་དམིགས་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་དང་དུ་མའི་གཟུགས་ལྡན་མིན། །མངོན་སུམ་གྱིས་ནི་དོན་གཟུགས་གཅིག །མཐོང་སྟེ་སྒྲ་དང་ཉེར་གྱུར་ན། །དེ་ཉིད་བྱེད་པོ་ལ་སོགས་གཟུགས། །སྣ་ཚོགས་སུ་ནི་འཛིན་པར་འགྱུར། །ལྕེ་ཡི་དབང་པོས་གཞན་དུ་མྱང༌། །སྒྲ་ཡི་མངར་བར་བརྗོད་པ་གཞན། །དེ་ཕྱིར་དབང་དོན་རྣམ་ཀུན་དུ། །སྒྲ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་ཡི་དོན་གསལ་བྱེད་པ་ནི། །རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྒྲོ་བཏགས་ཉིད། །དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་བྱེད་པོ་རྣམས། །བརྗོད་འདོད་སྒོ་ནས་འཇུག་པར་འདོད། །གང་དུ་བ་ལང་ལྟོས་ཞེས་སྨྲ། །མིག་ནི་རིག་རིག་བྱེད་འགྱུར་བ། །དེ་སྒྲའི་དོན་གྱི་རྣམ་ཤེ
Chinese
གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། དགེ་སྲུངས། གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། དགེ་སྲུངས། 印度语：阿那亚波哈比匝拉嘎日嘎。 藏语：གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། 向一切智者顶礼！ 因此，对于自性各异， 却因见到果等相同， 以心识假立为一， 而广泛运用各种名言。 凡是恒常在同一时间， 做同一件事物， 那些被称为集合之声， 如房屋、军队和森林等。 凡是以时间和分别念， 产生同一结果的那些， 那些应被称为种类之声， 例如快乐和痛苦等。 凡是依次相连， 产生、作用和忍受的那些， 那些应被称为相续之声， 如相续和自造的相续。 既可为一又可为多， 以心识 分别测度之后， 应显示状态差别， 如处所、生和坏灭。 凡是境为一个实物的， 如日月虚空之声。 对于嘴唇、时分、部分差别， 那也无差别地运用。 凡是实物之声于彼， 对于非实物又是哪些， 那些不依赖于外境， 以心识分别而说意义。 如果声音的意义在意识中， 不显现自己的特征， 对于那不显现的， 在那里怎能有定解？ 如此差别无意义， 因为见到差别是先导， 在各种差别中假立说， 是误认为唯一。 根境不是声音的意义， 因为无彼而显现， 并且因为观待差别相。 不具有一和多的形象， 以现量见到意义形象一， 见到与声音接近， 那作者等形象， 将执持为多种。 以舌根在别处尝， 说声音的甜是其他， 因此根境在任何情况下， 都不是声音的行境。 声音的意义显现者， 是分别念的假立， 因此作者等， 想要从言说之门进入。 何处说看牛， 眼是识识变者， 那是声音意义的识。
English
A Verse on Examining Exclusion of Others by Geshe Tsultrim. A Verse on Examining Exclusion of Others. Geshe Tsultrim. In Indian language: Anyapoha-vicara-karika. In Tibetan language: A Verse on Examining Exclusion of Others. Homage to the All-Knowing! Therefore, for distinct natures, because of seeing similar results etc., attaching with a mind to one, engaging extensively in various terms. Those that are always at one time, doing one thing of purpose, those are expressed as a collection sound, like houses, armies, and forest gatherings. Those that produce one result, by time and conceptualization, those should be expressed as a class sound, for example, happiness and suffering etc. Those that are successively connected, arising, functioning, and enduring, those should be expressed as a continuum sound, like continuums and self-made continuums. Being one and suitable for many, after mentally discriminating, particular distinctions should be shown, like place, birth, and destruction. Whatever is a single object with an object, like the sound of the sun, moon, and sky. For lip, time, part distinctions, that also applies without distinction. Whatever is the sound of a thing there like that, for non-things, whatever there are, those, not relying on external objects, express meaning by mentally discriminating. If the meaning of a sound in consciousness, does not appear as its own characteristic, for that which is not apparent, where is there certainty? Thus, distinctions are meaningless, because seeing distinctions is a precursor, falsely speaking in various distinctions, is mistaking it for the only one. Sense object is not the meaning of sound, because it appears without it, and because of focusing on distinct aspects. Not having the form of one and many, by direct perception, the form of meaning is one, seeing it close to sound, that very agent etc. form, will be apprehended as various. Tasting differently with the tongue sense, saying the sweetness of sound is different, therefore, sense object in all ways, is not the domain of sound. The one that clarifies the meaning of sound, is the imputation of conceptual thought, therefore, agents etc., want to enter through the door of expression. Wherever it is said, "Look at the cow," the eye is the knower, the changing knower, that is the consciousness of the meaning of sound.
Tibetan
ས་ནི། །རང་མཚན་ཉིད་ལ་བལྟ་བར་འདོད། །བལྟ་བའི་བྱ་བ་སྦྱོར་བ་ནི། །དེར་རུང་རབ་ཏུ་སྟོན་བྱེད་ན། །དགའ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུད་ལ་ནི། །བལྟ་བར་འདོད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར། །འོན་ཏེ་དེར་ནི་དོན་གྱི་གཟུགས། །སྒྲ་ཡིས་རབ་ཏུ་གསལ་འདོད་ན། །གང་གི་མིང་ནི་འཇུག་འགྱུར་བ། །བལྟ་བྱ་ལྷག་པ་དེ་ཅི་ཞིག །མཐོང་བཞིན་དུ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས། །འགའ་ཞིག་གིས་ནི་སྒྲ་བརྗོད་གང༌། །དེ་མཐོང་བཏགས་པ་མི་ཕྱེད་པ། །རྨོངས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་གཡོ་རྣམས་ཀྱིས། །གཉིས་ཀའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ། །དོན་ཡོད་ན་ནི་གཟུགས་གཞན་ཞིག །སྣང་བ་གང་ཡིན་དོན་གཅིག་ལ། །ཞེན་པས་དེ་ལ་བརྡར་འདོགས་སོ། །བརྡས་བསྒོས་འདི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། །ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ཡིན་ཞེས། །ཇི་ སྲིད་རྣམ་རྟོག་མི་དམིགས་པ། །དེ་སྲིད་བརྡ་ནི་མི་འབྱུང་ངོ༌། །དེ་ཕྱིར་སྨྲ་པོ་ཉན་པ་པོའི། །བློ་གཉིས་མཚུངས་སྣང་སྤྱོད་ཡུལ་གཅིག །ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཕྱི་རོལ་དོན། །སྒྲ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་འགའ་ཡང་མེད། །རང་གི་བློ་ལ་སྣང་བ་ནི། །རིག་པ་ཡིན་ཡང་ཕྱི་རོལ་དང༌། །གཅིག་པར་འཛིན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེ། །རབ་རིབ་ཅན་དུ་མཚུངས་བློ་བཞིན། །རང་གི་མཚན་ཉིད་མཐའ་ཡས་ཕྱིར། །བརྗོད་བྱ་མིན་ཕྱིར་དེ་ལ་ནི། །བརྡར་འདོགས་མི་འདོད་བློ་ལ་ནི། །སྣང་བའི་ཕྱིར་ན་སྤྱི་ལའང་མིན། །དེ་ཕྱིར་བློ་ཡི་དོན་ལ་ནི། །བརྡར་འདོགས་ཕྱི་རོལ་གནས་ལ་མིན། །གང་ལ་སྐྱེས་བུ་བརྡར་འདོགས་པ། །ཐ་སྙད་ལ་ཡང་དེ་རྟོགས་སོ། །ཕྱིའི་དོན་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང༌། །བློ་ཡིས་བརྟན་པའི་གཟུགས་གང་ཡིན། །དེ་ཉིད་ཉན་པོའི་སེམས་ལ་ནི། །སྒྲ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་བར་བྱེད། །ཀུན་ལས་བཟློག་པའི་ངོ་བོ་ནི། །འགའ་ཞིག་ལས་ནི་རྣམ་ལྡོག་པ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རབ་བསྒྲུབས་པར། །སྒྲ་ནི་ཡང་དག་སྦྱོར་བར་བྱེད། །འགའ་ཞིག་ལས་ནི་རྣམ་ལྡོག་པ། །ལྡོག་པ་ལ་ནི་ཡང་ལྟོས་ནས། །ཁྱད་པར་ཁྱད་པར་གཞི་ཉིད་དེ། །དེ་ལྟར་སྒྲ་དོན་ཐ་དད་དོ། །འགའ་ལས་ལྡོག་པའི་བྱེ་བྲག་གིས། །བརྡ་ཡི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་སྒྲ། །ཐ་དད་དོན་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ། །དངོས་མིན་གཞན་ཡང་གཅིག་པ་མིན། །དེ་ཕྱིར་མང་ལས་ལྡོག་སྲིད་ན། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བརྡ་གཅིག་ཏུ། །འདོགས་ཞེས་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་དཔྱད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ལས་ནི་ལྡོག་པ་ཡི། །གཅིག་པོ་དེ་ནི་གང་གང་ལས། །རྣམ་པར་ལྡོག་པའི་སེམས་བྱེད་པ། །ངོ་བོ་དེས་ནི་སྒྲ་སྦྱོར་རོ། །མེད་ཀྱང་མཐོང་བ་གང་ཡིན་དང༌། །གང་ཡང་ཡོད་ཀྱང་མ་མཐོང་བ། །དེ་གཉི་ག་ཡང་བོ
Chinese
地是，想要观看自己的自性，观看的行为是，在那里能够很好地显示，对于具有欢喜的相续来说，会想要观看。然而在那里，如果想要用声音很好地阐明意义的形象，那么什么的名字会适用呢？还有什么可以观看的呢？明明看见，人们却，有些人说声音，那看见的施设无法区分，愚痴且非常狡诈的人们，对于二者的行相进行分别，如果有意义，那就是其他的形象，显现是什么，对于同一个意义，由于执着而给它施加名称。这个名称所指是什么呢？另一个人也说这是，直到分别念不明显为止，在那之前名称不会产生。因此，说话者和听者的，两个心识相似显现，使用处相同，仅仅如此，外境的意义，声音的使用处什么也没有。在自己的心识中显现的是，虽然是觉知，却对外境，产生执为一体的傲慢，就像有眼翳者的相似心识一样。因为自己的自性无边无际，因为不是所说之境，所以对于它，不想施加名称，因为在心识中显现，所以也不是总相。因此，对于心识的意义，施加名称，而不是对外境的处所。对于什么，士夫施加名称，对于名言也了知它。外境有或者没有都可以，心识所认定的形象是什么，那正是听者的心中，通过那些声音来理解。与一切相违的自性是，从某些事物中分离出来，人们很好地确定，声音正确地结合。从某些事物中分离出来，对于分离也依赖，特殊、特殊的基础，这样声音和意义就不同了。通过从某些事物中分离出来的差别，随顺名称的声音，是不同的意义，在那之中，不是实物，其他也不是一体。因此，如果可能从众多中分离，那么对于它，如何施加一个名称呢？说这话的人，这不是分析。从一切分离的，唯一的那从什么什么，产生分离的心，那个自性就结合声音。没有也看见的是什么，有什么也看不见的，那两个都是。
English
The earth is, wanting to look at its own nature. The act of looking is, there it can be shown very well. For the continuum with joy, it will want to look. However, there, if you want to clarify the image of meaning well with sound, then what name will apply? What else is there to look at? Clearly seeing, people, some say sound, that seen designation cannot be distinguished, foolish and very cunning people, discriminate the two aspects, if there is meaning, then it is another image, what appears, for the same meaning, due to attachment, give it a name. What is this designation referring to? Another person also says this is, until the discriminating mind is not obvious, before that the name will not arise. Therefore, the speaker and the listener's, two minds appear similar, the place of use is the same, only that, the meaning of the external object, there is no place of use for sound. What appears in one's own mind is, although it is awareness, yet to external objects, arrogance arises from clinging to it as one, like the similar mind of someone with cataracts. Because one's own nature is limitless, because it is not the object of speech, therefore for it, not wanting to apply a name, because it appears in the mind, so it is not a generality either. Therefore, for the meaning of the mind, apply a name, not to the place of the external object. To what, does the person apply a name, for the expression also understand it. Whether the external object exists or not is fine, what is the image determined by the mind, that is exactly in the listener's mind, understood through those sounds. The nature that is contrary to all is, separated from some things, people determine well, sound correctly combines. Separated from some things, also relying on separation, special, the very basis of special, thus sound and meaning are different. Through the difference of separating from some things, the sound that follows the name, is a different meaning, in that, it is not a real thing, other is also not one. Therefore, if it is possible to separate from many, then for it, how to apply one name? The person who says this, this is not analysis. Separated from everything, the only one from what what, producing a mind of separation, that nature combines sound. What is seen even without existence, and what is not seen even with existence, those two are both.