Tibetan
་ཏེ། འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། འཕགས་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་ལ་དྲིས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ག་ལས་འོངས། །དེས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཁྱོད་ལ་ད་དུང་ཡང་འོང་བའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་ངམ། གནས་བརྟན་གྱིས་སྨྲས་པ། ཁོ་བོས་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་སྨྲས་པ། འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་གཉིས་ཀྱི་བློ་མི་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་གཉིས་སུ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འོང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཚིག་ཡིན་ལ། འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་བྲལ་བའི་ཚིག་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་དོན་དམ་པར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཚིག་མེད་པ་དང་འབྲལ་བའི་ཚིག་མེད་པ་དེ་ལ་ནི་འོང་བ་ཡང་མེད། འགྲོ་བ་ཡང་མེད་དེ་འོང་བ་མེད་པ་དང༌། འགྲོ་བ་མེད་པ་དེ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བའོ། །གནས་བརྟན་ཀྱིས་འོང་བ་མེད་པ་དང་འགྲོ་བ་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ན། དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པ་དང་མི་མཐུན་པར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ནི་འོང་བའམ་འགྲོ་བ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟག་ཏུ་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མཉན་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ལ་ཞུགས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མཐོང་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ ལས་ལངས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་དག་མི་སྣང་ནས། དེ་ནས་དེས་མཐར་གྱིས་གྲོང་ཁྱེར་སྤོས་དང་ཅན་དུ་སོང་སྟེ། འཕགས་པ་ཆོས་འཕགས་ལ་དྲིས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡས་པ་དག་མཐོང་ནས་མི་སྣང་བར་གྱུར་པ་དེ་དག་གང་ནས་བྱོན་གང་དུ་བཞུད། ཆོས་འཕགས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་འོང་བའམ་འགྲོ་བ་མེད་དེ། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་ནི་འོང་བའམ་འགྲོ་བ་མེད་དེ། ཡང་དག་པའི་མཐའ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང༌། འགག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་འོང་བའམ་འགྲོ་བ་མེད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྱུ་མ་དང། སྨིག་རྒྱུ་དང༌། རྨི་ལམ་དང༌། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མེད་དེ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དོན་དམ་པར་ནི་དམིགས་སུ་མེད་ལ། ཐ་སྙད་དུ་ནི་དཔེར་ན། རྒྱུད་དང༌། ཤིང་བུ་དང༌། ལག་ཅ་དང། མིའི་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་པི་ཝང་གི་སྒྲ་འབྱུང་ཡང༌། སྒྲ་དེ་ནི་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་རྐྱེན་རྣམས་ལ་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་ལ། རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་ན་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་དོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་དང༌། དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་བསྟོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་བ་འབྱུང་ཡང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་རྐྱེན་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་འོང་དང་འགྲོ་བ་གང་ཡང་མེད། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ཇི་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་ཚངས་པ་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་ཏེ། མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དེ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གང་ལ་འགྲོ་བར་བྱ་བའམ། འོང་བར་བྱ་བརྡུལ་ཕྲན་ཙམ་ཡང་མེད་པ་དེ་ནི། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མི་སྣང་ངོ༌། །རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ། གཟུགས་ལ་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མི་སྣང་ངོ༌། །ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མི་སྣང་ངོ༌། །གང་ལ་གཟུགས་དང༌། ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འོང་བ་དང༌། འགྲོ་བ་མི་སྣང་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དེ་དག་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པའི་མདོ་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་འོང་བ་དང༌། འགྲོ་བ་མེད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་མཐའ་ཡས་པ་དག་ལས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འོང་བ་མེད་པ་དང༌། འགྲོ་བ་མེད་པའི་དོན་འདི་ཉིད་གསུངས་པའི་ལུང་གི་དོན་དེ་གྲུབ་ཅིང༌། ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གི་ཁུངས་དེ་དག་གིས། འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དགག་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། རྟོག་གེ་སྐམ་པོའི་བསྟན་བཅོས་ཙམ་ཉི་ཚེས་བསྒྲུབས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ལྟར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་མེད་པ་སྟོན་པའི་མདོ་སྡེའི་མཐའ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་འགྲོ་བ་མེད་པ་དང༌། འོང་བ་མེད་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་སྐབས
Chinese
。圣者无尽慧所说之经中，圣者舍利弗之子问圣者无尽慧：“种姓之子，你从何而来？”他答道：“尊者舍利弗之子，你现在还有来的概念吗？”长老说：“我完全了解概念。”圣者无尽慧说：“具有完全了解概念的人，不会产生二元对立的思维。因为具有完全了解概念的人不会执着于二元对立，所以不会分别念。另外，‘无来’这个词是普遍结合的词，‘去’这个词是分离的词。对于究竟上没有普遍结合的词和分离的词的人来说，既没有来，也没有去。无来和无去，是圣者们的去处。”长老问：“如何理解无来和无去的实相呢？如果与实相不符，就会产生去和来的分别念。”所说的这些是成立的。种姓之子，如来说没有来或去。菩萨恒常以听闻般若波罗蜜多的增上意乐，见到无量如来，从该三摩地中起身时，那些如来消失不见。之后，他逐渐前往香遍城，问圣者法护：“种姓之子，我见到无量如来后消失不见，他们从何而来，又往何处去？”法护说：“种姓之子，如来没有来或去，什么是如是性，那就是如来。种姓之子，在真实的边际没有来或去，什么是真实的边际，那就是如来。同样，空性、无相、无生、无灭等没有来或去，什么是空性等，那就是如来。同样，幻象、阳焰、梦境、乾闼婆城
English
. From the Sutra Taught by the Noble Inexhaustible Intellect: The son of the Noble Śāradvatī asked the Noble Inexhaustible Intellect: "Son of good family, where do you come from?" He replied: "Venerable son of Śāradvatī, do you still have a concept of coming?" The elder said: "I fully understand concepts." The Noble Inexhaustible Intellect said: "One who possesses complete understanding of concepts does not have dualistic thoughts. Because one who possesses complete understanding of concepts does not fixate on duality, therefore there is no conceptualization. Furthermore, the term 'no coming' is a term of universal connection, and the term 'going' is a term of separation. For one who does not have a term of universal connection or a term of separation in ultimate reality, there is neither coming nor going. No coming and no going is the going of the noble ones." The elder asked: "How does one realize the reality of no coming and no going? If it does not accord with reality, there will be conceptualizations of going and coming." What was said is established. Son of good family, it is said that the Tathāgata has no coming or going. A bodhisattva, constantly engaged in the heightened intention of listening to the Prajñāpāramitā, sees limitless Tathāgatas. When he arises from that samādhi, those Tathāgatas disappear. Then, he gradually went to the city of Spices and asked the Noble Dharma Protector: "Son of good family, after I saw limitless Tathāgatas, they disappeared. Where did they come from, and where did they go?" Dharma Protector said: "Son of good family, the Tathāgatas have no coming or going. What is Suchness, that is the Tathāgata. Son of good family, at the true limit there is no coming or going. What is the true limit, that is the Tathāgata. Similarly, emptiness, signlessness, birthlessness, cessationlessness, etc., have no coming or going. What is emptiness, etc., that is the Tathāgata. Similarly, illusion, mirage, dream, Gandharva city,
Chinese
城镇等等是没有来和去的，凡是幻化等等，那就是如来。种姓之子，胜义中是无所缘的，世俗中譬如，依靠琴弦、木材、琴身和人的努力，能发出琵琶的声音，但那声音对于琴弦等等的因缘也是无所缘的，从琴弦等等之外也是无所缘的。种姓之子，同样地，依靠善根和寻求者们的心之赞颂，能见到如来，但如来对于那些因缘的每一个也是无所缘的，这样说了，这也是成立的。此中没有任何来和去，一切诸法如虚空一般。这是圣者梵天殊胜心所请问经中所说，无生之义也是不成立的。同样地，对于谁应该去，或者应该来，连微尘许也没有的，那就是菩萨的般若波罗蜜多，对于它，来和去是不显现的。以极度的力量而完全压制，色蕴上，来和去是不显现的。受蕴和想蕴和行蕴们和识蕴上，来和去是不显现的。对于谁，色蕴和受蕴和想蕴和行蕴们和识蕴的来和去不显现，那就是般若波罗蜜多啊，等等这样说了，那些是成立的，这是薄伽梵母般若波罗蜜多以极度的力量而完全压制的经中，显示一切法没有来和去，那些等等无边经藏中，缘起是无来和无去的意义，这所说的教证之义是成立的，以可信的教证来源，为了成立遮遣来和去，并不是仅仅以干枯的分别论典而成立的，这是总结语。这样，凡是显示没有去和来的经藏的边际，那些就是没有去和没有来的分别的章节。
English
Towns and so on have no coming and going. Whatever is illusion and so on, that is the Tathagata. Son of the lineage, in ultimate reality, there is no object of focus. In conventional terms, for example, the sound of a lute arises from relying on strings, wood, the body of the lute, and human effort. However, that sound is not focused on the causes such as the strings, nor is it focused on anything other than the strings. Son of the lineage, similarly, by relying on the roots of virtue and the praise of the minds of those who seek, the Tathagata is seen. However, the Tathagata is not focused on each of those causes. This is what was said, and it is established. There is no coming or going here. All phenomena are like the sky. This is what is said in the Sutra Requested by the Especially Mind of Holy Brahma. The meaning of unborn is also not established. Similarly, that which has not even a particle of dust to go to or come from is the Perfection of Wisdom of the Bodhisattva. Coming and going are not apparent in it. Completely suppressing with extreme force, coming and going are not apparent in form. Coming and going are not apparent in feeling, perception, formations, and consciousness. For whom coming and going of form, feeling, perception, formations, and consciousness are not apparent, that is the Perfection of Wisdom, and so on. Those things that were said are established. This is from the Sutra of the Perfection of Wisdom of the Bhagavati Mother, Completely Suppressing with Extreme Force, which shows that all phenomena have no coming and going. In those and other endless sutras, the meaning of dependent origination is that there is no coming and no going. The meaning of the scriptural authority that was spoken is established, and with those sources of credible scriptural authority, in order to establish the negation of coming and going, it is not established merely by dry philosophical treatises. This is the concluding statement. Thus, whatever are the limits of the sutras that show there is no going and coming, those are the occasions for elaborating on no going and no coming.
Tibetan
་འདིས། རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་ཡང༌། སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་མཁས་པའི་མཁྱེན་རྒྱ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་བྱེད་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མ་ལས། སོང་བ་དང༌། མ་སོང་བ་དང། བགོམ་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་གཉིས་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ། སློབ་དཔོན་སྤྱན་རས་གཟིགས་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་རྫོགས་སོ།། །། ཤེས་རབ་སྒྲོན་མ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ། སྤྱན་རས་གཟིགས་བརྟུལ་ཞུགས།
Chinese
此亦显示应作解释，乃是导师尊者之智识广博。导师善护所造《中观根本慧论释·般若灯论》中，已去、未去、去者之观察，名为第二品之广释，导师观世音苦行者所造圆满。
English
This also shows that it should be explained, which is the vast knowledge of the teacher. From the commentary on the Root Verses on the Middle Way, the Lamp of Wisdom, composed by the teacher Lekdenjé, the examination of what has gone, what has not gone, and what is going, which is called the second chapter, the extensive commentary, composed by the teacher Chenrezik Trultshuk is complete. The extensive commentary on the Lamp of Wisdom. Chenrezik Trultshuk.