Tibetan
་བ་རྣམས་སུ་མི་སྐྱེ་བ་དག་ཡོད་དོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་དང་པོ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་ནས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་མ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུ་ནམ་ཡང་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་མི་ གཏོང་བ་དག་ཡོད་དོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ཤིང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ནས། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་པ་དག་ཡོད་དོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ཤིང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་ཡོངས་སུ་བཟུང༌། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་སྲིད་བརྒྱ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་ཡོངས་སུ་བཟུང་སྟེ། དེ་ལ་གནས་ནས་སངས་རྒྱས་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མ་མཉེས་པར་བྱེད་དེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་བཀུར་སྟིར་བྱེད། བླ་མར་བྱེད། རིམ་གྲོར་བྱེད། མཆོད་པར་བྱེད་ཅིང༌། དེའི་འོག་ཏུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་པའི་ཆོས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་གང་དག་བསམ་གཏན་བཞི་ཐོབ་པ་དང༌། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ཐོབ་པ་དེ་དག་བསམ་གཏན་དང༌། ཚད་མེད་པ་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་རྩེ་ཞིང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་ འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་རྣམ
Chinese
也有不生于诸趣的。舍利子，凡是菩萨摩诃萨，从最初发心起，直到未得不退转地之间，永不舍弃十善业道。舍利子，凡是菩萨摩诃萨，安住于布施波罗蜜多和持戒波罗蜜多，成为转轮圣王，给予众生布施，并使他们安立于十善业道。舍利子，凡是菩萨摩诃萨，安住于布施波罗蜜多和持戒波罗蜜多，完全执掌成百上千的转轮圣王之王位，完全执掌成百千俱胝的转轮圣王之王位，安住于此，令无数百千俱胝的佛陀欢喜，对所有这些佛陀世尊，恭敬、尊重、侍奉、供养，之后证得无上正等菩提，这些就是于现法中入灭。舍利子，凡是菩萨摩诃萨，行于般若波罗蜜多，获得四禅、四无量、四无色定，他们以禅定、无量、无色定而嬉戏，入于初禅。从彼起立，入于灭尽定。从彼起立，入于第二禅。从彼起立，入于灭尽定。从彼起立，入于第三禅。从彼起立，入于灭尽定。从彼起立，入于第四禅。从彼起立，入于灭尽定。从彼起立，入于虚空无边处。从彼起立，入于灭尽定。从彼起立，入于识
English
There are also those who are not born in the various realms. Shariputra, those Bodhisattva-Mahasattvas who, from the moment they first generate the mind of enlightenment, until they have not attained the stage of non-retrogression, never abandon the path of the ten virtuous actions. Shariputra, those Bodhisattva-Mahasattvas who abide in the perfection of generosity and the perfection of discipline, and having become universal monarchs, give gifts to sentient beings, and thoroughly establish them in the paths of the ten virtuous actions. Shariputra, those Bodhisattva-Mahasattvas who abide in the perfection of generosity and the perfection of discipline, and completely hold hundreds of thousands of universal monarchies, completely hold hundreds of thousands of millions of universal monarchies, and abiding in that, please countless hundreds of thousands of millions of Buddhas, and honor, respect, serve, and make offerings to all those Buddhas, the Bhagavat, and thereafter manifestly awaken to unsurpassed, perfect, and complete enlightenment, these are those who pass into nirvana in the present life. Shariputra, those Bodhisattva-Mahasattvas who practice the Prajnaparamita, having attained the four dhyanas, the four immeasurables, and the four formless absorptions, those who sport with those dhyanas, immeasurables, and formless absorptions, enter into the first dhyana. Having arisen from that, they enter into the cessation absorption. Having arisen from that, they enter into the second dhyana. Having arisen from that, they enter into the cessation absorption. Having arisen from that, they enter into the third dhyana. Having arisen from that, they enter into the cessation absorption. Having arisen from that, they enter into the fourth dhyana. Having arisen from that, they enter into the cessation absorption. Having arisen from that, they enter into the sphere of infinite space. Having arisen from that, they enter into the cessation absorption. Having arisen from that, they enter into the sphere of consciousness.
Tibetan
་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ །དེ་ལས་ལངས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་ཡོད་དོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཐབས་མཁས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་བསམ་གཏན་དང༌། ཚད་མེད་པ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་དག་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣམ་པར་མནན་ཅིང་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་ཐོད་རྒལ་ལ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་སྣ་ཚོགས་སུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་གནས་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་བྱེད་ཅིང་བདག་ཉིད་ཀྱང་ནམ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་ཀྱི་བར་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྣང་བ་དེ་དང་བྲལ་བར་མི་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པའོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་ཤིང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་རང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དག་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ཐབས་ལ་མཁས་པས་སྲོག་ཆགས་བརྒྱ་སྟོང་བྱེ་བ་ཕྲག་མང་པོ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་སོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་དང༌། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང༌། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང༌། དབང་པོ་དང༌། སྟོབས་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཐོབ་པ་དང༌། སྟོབས་བཅུ་དང༌། མི་འཇིགས་པ་དང༌། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམས་ཐོབ་པ་དག་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་མི་བྱེད། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། ཕྱིར་མི་འོང་བའི
Chinese
入于识处无边处定。从彼而起，入于灭尽定。从彼而起，入于无所有处处定。从彼而起，入于灭尽定。从彼而起，入于非想非非想处处定。从彼而起，入于灭尽定者亦有。舍利子，如是菩萨摩诃萨行般若波罗蜜多，具足方便善巧者，此等禅定、无量、三摩地、等至，亦复数数作意入定，于超越亦入定，乃至诸佛刹土中现证无上正等菩提，名为身之现证。舍利子，诸菩萨摩诃萨安住六波罗蜜多，为诸有情作佛法光明，自身亦乃至未现证无上正等菩提，不离是佛法光明者亦有，名为入阿罗汉果。舍利子，诸菩萨摩诃萨于无佛住世，亦无声闻之世界中，有自证菩提者。彼等善巧方便，令百千俱胝无数众生以三乘而成熟，乃现证无上正等菩提，名为独觉佛。舍利子，诸菩萨摩诃萨获得念住、正断、神足、根、力、菩提分，十力、无畏、别别正智、十八不共佛法者，不证入流果，一来果，不还果
English
They enter into the samadhi of the sphere of infinite consciousness. Having arisen from that, they enter into the samadhi of cessation. Having arisen from that, they enter into the samadhi of the sphere of nothingness. Having arisen from that, they enter into the samadhi of cessation. Having arisen from that, they enter into the samadhi of the sphere of neither perception nor non-perception. Having arisen from that, there are those who enter into the samadhi of cessation. Shariputra, thus Bodhisattva Mahasattvas who practice the Perfection of Wisdom, endowed with skillful means, repeatedly attend to and enter into these dhyanas, immeasurables, samadhis, and samapattis, and also enter into samadhi on transcendence, and even manifest complete perfect enlightenment in various Buddha-fields, this is called the manifestation of the body. Shariputra, those Bodhisattva Mahasattvas who abide in the six perfections, make the light of the Buddha's Dharma for sentient beings, and also do not separate themselves from that light of the Buddha's Dharma until they manifest complete perfect enlightenment in unsurpassed complete perfect enlightenment, these are also called entering the fruit of Arhatship. Shariputra, those Bodhisattva Mahasattvas who, in world realms where Buddhas do not reside and where there are no Shravakas, there are those who manifest enlightenment on their own. Those who are skilled in means, having completely ripened hundreds of thousands of millions of beings with the three vehicles, then manifest complete perfect enlightenment in unsurpassed complete perfect enlightenment, these are called Pratyekabuddhas. Shariputra, those Bodhisattva Mahasattvas who have obtained the mindfulness, the right abandonments, the feet of miraculous power, the faculties, the powers, the limbs of enlightenment, the ten powers, the fearlessnesses, the separate correct knowledges, and the eighteen unshared qualities of the Buddhas, do not attain the fruit of stream-enterer, the fruit of once-returner, the fruit of non-returner.
Tibetan
་འབྲས་བུ་དང༌། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དང༌། རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་ཀྱི། དེ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་ཐབས་མཁས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལམ་ལ་བཙུད་ཅིང་རྣམ་པར་སྦྱངས་ནས། སེམས་ཅན་དེ་དག་དེས་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང༌། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དང༌། རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་དག་ཡོད་དེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་གཞན་དེ་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་ཉན་ཐོས་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང༌། སྤོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་བཟོད་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གིས་མ་ཐོབ་པའི་ཆོས་ལ་གཞན་འགོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་ལྟ་བུས་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་དེ་དག་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་གནས་ཤིང་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ནི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འདི་གང་ལ་ཡོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་མི་དབྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་གིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དགེ་འདུན་གསལ་བར་བསྟན་ཏོ། །དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ལ་གདམས་པའོ། ། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ལ་གདམས་པ།
Chinese
不证得预流果，不证得阿罗汉果，不证得独觉菩提，而是他们行于般若波罗蜜多，以善巧方便使一切有情安立于道，并令其清净。由此，这些有情将证得预流果，证得一来果，证得不来果，证得阿罗汉果，证得独觉菩提。有能做到这些的，却嘲笑自己未曾亲证的他人，这指的是声闻和独觉道所能证得的果位。舍利子，声闻和独觉们所要证得的果位的智慧和断证，就是菩萨摩诃萨获得不生法忍的忍。这就是将自己未证得的法安立于他人。舍利子，菩萨摩诃萨们以这样的方式行于般若波罗蜜多，应当了知他们是不退转者。舍利子，此外，还有菩萨摩诃萨们安住于六度，并完全清净兜率天。舍利子，应当了知这些菩萨摩诃萨们是贤善劫者。舍利子，应当了知，对于具有这种对诸佛法的现观的菩萨摩诃萨，他们是不退转者。舍利子，因此，菩萨摩诃萨在行于般若波罗蜜多时，不会给有罪的身语意业留下机会。这些阐明了不退转菩萨的僧伽。是关于僧伽宝的教诲。 关于僧伽宝的教诲。
English
They do not attain the fruit of stream-entry, they do not attain the fruit of arhatship, they do not attain self-awakening, but they practice the Perfection of Wisdom and, with skillful means, establish all sentient beings on the path and purify them. Thus, these sentient beings will attain the fruit of stream-entry, attain the fruit of once-returner, attain the fruit of non-returner, attain the fruit of arhatship, and attain self-awakening. There are those who can do these things, yet ridicule others whom they have not directly realized themselves, which refers to the fruits to be attained by the path of hearers and self-awakened ones. Shariputra, the wisdom and abandonment to be attained by the fruits of hearers and self-awakened ones is the patience of a Bodhisattva-Mahasattva who has obtained forbearance in the Dharma of non-arising. This is establishing in others the Dharma that one has not attained oneself. Shariputra, Bodhisattva-Mahasattvas who thus practice the Perfection of Wisdom in this way should be known as irreversible. Shariputra, furthermore, there are also Bodhisattva-Mahasattvas who abide in the six perfections and completely purify the abode of Tushita. Shariputra, these Bodhisattva-Mahasattvas should be known as belonging to the Fortunate Aeon. Shariputra, it should be known that the Bodhisattva-Mahasattva who possesses this realization of the Buddhadharmas is irreversible. Shariputra, therefore, when a Bodhisattva-Mahasattva practices the Perfection of Wisdom, they do not give opportunity for sinful actions of body, speech, and mind. These clearly show the sangha of irreversible Bodhisattvas. It is the instruction on the Sangha Jewel. Instruction on the Sangha Jewel.