Tibetan
གཏམ་ཚོགས་ལེའུ་དྲུག་པ། རྒྱལ་པོ་དང་དམངས་ལ་སྤྲིང་བའི་གཏམ་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གསོ་བའི་སྨན། གཏམ་ཚོགས་ལེའུ་དྲུག་པ། རྒྱལ་པོ་དང་དམངས་ལ་སྤྲིང་བའི་གཏམ་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གསོ་བའི་སྨན། རྒྱལ་པོ་དང་དམངས་ལ་སྤྲིང་བའི་གཏམ། རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གསོ་བའི་སྨན་ཞེས་བྱ་བ། ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། མདོ་ལས་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་པོ་ལ། །ཡན་ལག་རྣམ་པ་བཅུ་བཤད་དེ། །མང་པོའི་དབུས་ནས་བཀྲབས་པ་དང༌། །བློན་དང་བློ་གྲོས་གཡོན་ཅན་གྱིས། །དེ་ཡི་བརྟུལ་ཞུགས་མི་བརྫི་ཞིང༌། །འབངས་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་དེར། །གནམ་གྱིས་བསྐོས་པ་ཞེས་སུ་གྲགས། །བྱ་བ་ཀུན་ལ་བརྟགས་མཁས་ཤིང༌། །རིགས་པའམ་མ་ཡིན་རྣམ་པར་ཕྱེད། །གཟུ་ལུམས་འཁོར་དུ་མི་ལྡན་ན། །འབངས་དང་གློ་བ་ཉེ་བར་འགྱུར། །བསམ་པ་མཆོག་ཏུ་དགེ་ན་ཡང༌། །ཐབས་མཁས་ཤེས་རབ་མཐུ་མེད་ན། །སྐྱེ་དགུ་བདེ་བར་སྐྱོང་མི་ནུས། །དེ་ཕྱིར་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་བསླབ། །བྱ་བ་དང་ནི་མ་ཡིན་པའི། །གནས་ལ་དེ་མ་ཐག་མི་ཁྲོ། །ཐེག་པ་ཆེ་ན་དགྲ་ཟླ་ཉུང༌། །བདེ་བར་གནས་ན་བང་མཛོད་སྤེལ། །རྟག་ཏུ་བསོད་ནམས་འཕེལ་བའི་ཕྱིར། །རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་ཀྱི་ལུགས་སུ་བསྐྱང༌། །ཧ་ཅང་མི་བསྲུན་ཚེར་མ་ལྟའི། །སྐྱེས་བུ་འཕེལ་ན་ཁྲིམས་ཀྱིས་གཞར། །དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ཁྱུ་མཆོག་དང༌། །གླ་བ་སྲོག་དང་བྲལ་གྱུར་ཀྱང༌། །གི་ཝང་གླ་རྩི་ཡོད་པའི་དཔེས། །ངུར་སྨིག་གཟུགས་གནས་ཁྲིམས་འཆལ་ཡང༌། །ལྕགས་དང་དབྱུག་པས་གཞུས་པ་དང༌། །བཙོན་རར་འཆིང་དང་ཡན་ལག་གཏུབ། །སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མ་གནང་ན། །ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་ལ་སྨོས་ཅི་དགོས། ། བྱ་བ་རྩོམ་ལ་དཀྱིལ་ཆེ་ཡང༌། །ལས་མཐའ་རིང་ན་དེ་དང་དེ། །འགྲུབ་བམ་ཅིག་ཤོས་ཐེ་ཚོམ་ཕྱིར། །མྱུར་དུ་རྫོགས་ན་མཁས་པ་ཡིན། །སྤྱོད་པ་བརླང་པོས་ཡུལ་འཁོར་འབྲོས། །འཇིག་རྟེན་ན་ནི་ངེས་པ་དང༌། །བྱམས་པར་གྱུར་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཞེས། །གུས་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་ཐོས་སམ། །སྐྱེ་དགུ་བདེ་བར་སྐྱོང་བ་ལ། །དེ་ཡི་ཀུན་སྤྱོད་རིག་པ་དགོས། །གནས་དང་གནས་མིན་མི་ཤེས་ན། །ཆོ་རིགས་བཙུན་ཡང་ལྐུགས་པ་ཡིན། །བྱ་བ་བདག་གིས་ལེགས་ཤེས་ཀྱང༌། །འགྱོད་པ་སྤངས་ཕྱིར་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྲུབ། །དེ་ལྟར་བསྒྲུབས་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང༌། །མི་འཇིགས་པ་དེ་བློ་ཆེན་ཡིན། །ཇི་ཙམ་རྒུད་པའི་མཐར་ལྷུང་ཡང༌། །དཀོན་མཆོག་རྣམ་གསུམ་མི་སྤང་ཞིང༌། །བཤེས་གཉེན་དམ་པའི་ངག་མཉན་པ། །དེ་ལ་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་པོར་གྲགས། །གལ་ཏེ་དེ་ལས་དགྲས
Chinese
谈话汇集第六品。 献给国王和民众的谈话，是极好的医治世间的良药。
English
The Sixth Chapter of the Collection of Discourses: A Discourse Dedicated to the King and the People, the Excellent Medicine for Healing the World.
Tibetan
་གཙེས་ཀྱང༌། །ཐབས་ལ་མཁས་པའི་ནན་ཏན་གསུམ། །ཐོག་མཐའ་བར་དུ་ཉམས་བསྟར་ལ། །འཐབ་མོ་ཞི་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་བླང༌། །ཕྱི་དུས་འདི་ན་རྒྱལ་པོའམ། །བློན་པོ་དང་ནི་གཙོ་བོ་དག །མི་མཁས་གཏི་མུག་རང་བཞིན་ཕྱིར། །མཛའ་བའི་ཐབས་ལ་ནན་ཏན་བྱ། །དྲེགས་ལྡན་ཉིད་ཀྱང་ནོར་ལ་སྲེད། །གཡུལ་གྱི་ཕྱིར་ན་དེ་བཏང་སྟེ། །གྲོང་ ཁྱེར་ཕྱིར་དུ་གྲོང་ཡང་བཏང༌། །ནན་ཏན་བྱ་བ་གཉིས་པ་ཡིན། །སྐྱེས་རབས་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ། །ཁྱིམ་གྱི་ཕྱིར་ན་གཅིག་བཏང་སྟེ། །སྲོག་གི་ཕྱིར་ན་ཁྱིམ་བཏང་ངོ༌། །ལྗོངས་ཀྱི་ཕྱིར་ན་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། །བདག་གི་དོན་ལ་མ་བཏང་བཤད། །དེས་ཀྱང་ཉེ་བར་མ་ཞི་ན། །དཔུང་གི་གཟི་བྱིན་མཐུ་བསྐྱེད་དེ། །ཕྱོགས་ནི་མང་པོ་ཉེ་བར་བཟུང༌། །དགྲ་ཟླ་འཇིགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་རྔོམ། །ནན་ཏན་གསུམ་གྱིས་མ་ལྡོག་ན། །བདག་ནི་གཡུལ་ལ་སྤྲོ་བའང་མེད། །སྐྱེ་དགུ་ཕུང་བར་མི་འགྱུར་གྲང༌། །གྱུར་པ་ལས་ཀྱང་སླར་ལྡོག་གོ །སྡིག་པའི་ཕྱོགས་ལས་མ་རྒྱལ་ན། །སྲོག་ཀྱང་གཟུང་བར་ཡོང་མི་ནུས། །བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཉམ་ཉེས་འགྱུར། །སྙམ་དུ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག །གཡུལ་གྱི་ཕྲུ་མ་ལ་གནས་པའི། །དཔའ་བོ་རབ་འབྲིང་ཐ་གསུམ་ལས། །ཐ་མ་ཉིད་ནི་ཐོག་མར་བཤམ། །རྟ་པའི་ཚོགས་ནི་རྒྱབ་ནས་སོ། །དེ་དག་བདེ་བར་བརྒལ་བ་དང༌། །བརྟུལ་ཞུགས་བརྟན་པར་འགྱུར་བ་དང༌། །བྱས་པ་གཟོ་བའི་གནས་སྟོན་ཕྱིར། །མི་དབང་ཉིད་ནི་ཕྱི་བཞིན་འབྲང༌། །དེ་ལྟར་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཡིས། །ཕ་རོལ་གྱི་ནི་དཔུང་བཀུམ་མམ། །རྨ་བྱུང་ན་ཡང་རྒྱལ་པོ་ལ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་ཉུང་བར་འགྱུར། ། དེ་བཞིན་འདུ་ཤེས་བརྒྱད་ལ་བསླབ། །ཡུལ་འཁོར་ལ་ནི་བུ་བཞིན་དེ། །བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱིས་མཐུན་པར་བལྟ། །སྤྱོད་པ་ཡུལ་ལ་ཁྲོ་བ་སྤང༌། །འཕྲལ་དུ་ཟས་དང་དབྱིག་གིས་བརྔན། །ཡུན་དུ་ཕན་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར། །ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་དགེ་བཅུའི་ཁྲིམས། །འཆའ་ཞིང་རི་རྒྱ་ཀླུང་རྒྱ་བསྡམ། །དཔྱ་ཁྲལ་རིགས་པར་བསྡུ་མོད་ཀྱི། །ལོ་ཏོག་ལ་ནི་སེར་བའམ། །དུས་ཀྱི་ཆད་པས་ཉམས་པའི་ཚེ། །འབངས་ལ་སྣུམ་ལྟར་འཚིར་བ་སྤང༌། །གལ་ཏེ་མི་བསྲུན་ཚར་གཅོད་ཀྱང༌། །དེ་ལ་ཁྲོ་བ་འགོད་པ་མིན། །སྨན་པས་ནད་ལ་གཏར་བསྲེགས་བཞིན། །སྐྱོན་བསལ་ཆོ་ག་ཡང་དག་བསམ། །འབངས་ལས་ཕྲོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ནི། །ཆེན་པོའི་རྒྱན་དུ་མཛེས་མ་ཡིན། །མཚོན་ཆའི་ཐབས་ལ་མཁས་གྱུར་ཀྱང༌། །རྔོན་པ་དཔའ་བོར་སུ་ཞིག་སྒོམ། །འཇིག་རྟེན་ན་ནི་དགྲ་འབྱུང་བའི། །ལེ་ལན་འཁོན་སེམས་ཉིད་ལ་གནས། །འཁོན་དང
Chinese
虽受损害，然以善巧方便之殷勤有三，于初中末皆实践，采取息灭争斗之行为。此后时节，国王或大臣及首领等，因不智愚昧之本性，当勤于和好之方便。纵然骄横，亦贪恋财物，为战争之故而舍弃之，为城市之故而舍弃乡村，此为第二种殷勤。于《本生经》中亦如是说：为家舍弃一物，为生命舍弃家园，为国土舍弃城市，莫言为自身而舍弃。若仍不能平息，则增长军队之威势，亲近众多方，以敌人畏惧之行为震慑。若以三种殷勤仍不能制止，则我亦不喜战争，不应使众生毁灭，即使毁灭亦当使其复原。若不胜罪恶一方，亦不能保全性命，教法亦将衰败，当如是忆念于心。处于战争前线之勇士，有上中下三等，以下等者为先锋，骑兵队则在后方。为使彼等安稳渡过，行为稳固，并显示报恩之处，君王亦随后而行。如是，以善巧方便，或可击溃敌军，或虽受伤，君王亦可减少过失。 如是，应修习八种认识。对待地方百姓如子，以慈爱之心和睦相处，行为上应断除对地方之嗔怒，立即以食物和财物赏赐，为长远之利益和安乐，持守八支斋戒和十善法，禁止山林和河流之开采。赋税可按理征收，然若遇庄稼遭冰雹或时令不调而歉收之时，应避免如榨油般压榨百姓。即使惩罚不驯顺者，亦非对其发怒，应如医生对疾病进行放血和烧灼般，正确思考消除过患之仪轨。从百姓手中掠夺之享用，不能作为伟大之装饰，纵然精通武器之使用，又有谁会认为猎人是勇士呢？世间发生战争之缘由，在于怨恨和仇恨之心。怨恨和
English
Even if harmed, diligently employ three skillful means, practicing them from beginning to end, and adopt the conduct of pacifying conflicts. In these later times, due to the ignorant and foolish nature of kings, ministers, and leaders, one should diligently pursue methods of reconciliation. Even the arrogant are fond of wealth, so abandon it for the sake of war, and abandon villages for the sake of cities; this is the second diligence. As it is said in the Jataka tales: For the sake of the household, abandon one thing; for the sake of life, abandon the household; for the sake of the country, abandon the city; it is said one should not abandon it for oneself. If even that does not bring peace, then increase the glory and power of the army, draw many sides near, and display a conduct that terrifies the enemy. If one cannot be turned back by the three diligences, then I have no joy in war, and the populace should not be destroyed; even if destroyed, they should be restored. If one does not overcome the side of evil, one cannot even preserve one's life, and the teachings will also decline; one should keep this in mind. Among the warriors stationed at the front lines of battle, there are three levels: superior, intermediate, and inferior. The inferior should be deployed first, and the cavalry should be behind. In order to allow them to cross safely, to make their conduct firm, and to show the place of repaying kindness, the king himself should follow behind. Thus, through skillful means, one can either defeat the enemy army, or even if wounded, the king can reduce his faults. Likewise, one should train in the eight recognitions. Treat the people of the land like children, and regard them harmoniously with a loving heart. In conduct, abandon anger towards the land, and immediately reward them with food and wealth. For long-term benefit and happiness, uphold the eight-limbed precepts and the ten virtues, and prohibit the exploitation of mountains and rivers. Taxes may be collected reasonably, but if crops are damaged by hail or seasonal irregularities, avoid squeezing the people like oil. Even if punishing the unruly, it is not to vent anger upon them, but like a doctor performing bloodletting and cauterization on a disease, one should correctly contemplate the ritual of eliminating faults. Enjoying what is plundered from the people is not beautiful as a great ornament. Even if one is skilled in the use of weapons, who would regard a hunter as a hero? In this world, the cause of enemies arising lies in resentment and hatred. Resentment and
Tibetan
་ཁྲོ་བ་ཚར་བཅད་ན། །དགྲ་ཡང་མཛའ་བཤེས་འགྱུར་བ་སླ། །ཉེ་བ་ལྔ་ཡི་ཆར་གཏོགས་པས། །ཁྲིམས་ལྡན་མ་ལ་གཡེམ་མི་བགྱིད། །མེ་ལོང་གདོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་བཞིན། །ཞལ་ལྕེ་ཉེ་འཁོན་མེད་པར་བཅད། །བདག་ཉིད་བསྲུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ། འཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་ཕྱི་ཕྱིར་བལྟ། །ཀུན་དང་བཤེས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་འདིས། །དགྲ་བོ་མོད་ལ་མེད་པར་འགྱུར། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་འགྲོ་བའི་ཚེ། །རྒྱལ་སྲིད་ལོངས་སྤྱོད་རྗེས་མི་འབྲང༌། །ནན་ཏན་ཆོས་ལ་བགྱི་བ་འདི། །བརྟུལ་ཞུགས་ཀུན་གྱི་ནང་ན་མཆོག །རྒྱལ་པོ་ལ་གདམས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་སྟེ་དང་པོའོ། །གཉིད་དང་རྨུགས་ལ་བརྐམ་པ་ཡི། །སྐྱེས་བུས་ལེགས་ཚོགས་ཐོབ་པ་མེད། །གལ་ཏེ་ཐོབ་ན་ལེ་ལོ་ཡི། །ཉེས་པ་བཤད་པ་བརྫུན་དུ་འགྱུར། །གང་ཞིག་སེར་སྣ་ལ་གནས་པས། །ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ཚོགས་ཐོབ་གྱུར་ཀྱང༌། །འཆི་ཚེ་ངན་འགྲོའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ། །ལག་པ་སྟོང་པར་སོང་ཞེས་ཐོས། །འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་སྲོག་གཅོད་པ། །དེ་ནི་བདག་ཉིད་གསོད་པ་ཡིན། །ཕ་རོལ་ཉམས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། །འཇིག་རྟེན་འདིར་ཡང་ཚེ་ཐུང་འགྱུར། །ཆང་ལ་དགའ་བའི་སྐྱེས་བུ་་ཡིས། །རིགས་དང་ཡོན་ཏན་བསྲུང་བ་མེད། །ཆེན་པོའི་གནས་དང་འབྱོར་པའི་དཔལ། །མཁས་པའི་སྨད་དང་ལྷན་ཅིག་ཉམས། །ལེ་ལོས་དོན་རྣམས་ཉམས་འགྱུར་ན། །གསར་པ་ཐོབ་པ་ག་ལ་ཞིག །སྙིང་སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའང༌། །བསྒྲིམ་པ་མེད་པས་མ་རུངས་བྱས། །གཞན་གྱི་ནོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ། །བརྣབ་སེམས་ཕྲག་དོག་ བསྐྱེད་པ་ནི། །མཛའ་བཤེས་འབྲོས་ཤིང་ཁྱིམ་ཐབས་ལ། །འདུ་བ་གཅོད་པའི་སྒོ་ཡིན་སྤང༌། །ཤིན་ཏུ་གཟུ་ལུམས་གཏུམ་པའི་མིར། །ཕ་མ་དག་ཀྱང་འབྲོས་བྱེད་ན། །སྐྱེ་བོ་གཞན་ལྟ་སྨོས་ཅི་དགོས། །ཁྲོ་བ་ཐུལ་ལ་འཁོར་འདབ་མང༌། །མང་དུ་ཟ་བ་མཁས་པ་མིན། །ཟས་ཀྱི་བུ་ལོན་ལྟ་ཞོག་གི །ལུས་ལྕི་དགེ་བ་ཉམས་འགྱུར་ལ། །མ་འཇུས་སྲོག་ལ་རྒོལ་བའང་ཡོད། །རྒོད་ཅིང་ཅ་ཅོ་ལ་དགའ་བ། །འགྱོད་པ་མང་པོའི་སྣོད་ཡིན་ཏེ། །དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ལམ་གནས་ཀྱང༌། །བདེན་པ་གཉིས་ལ་རིང་དུ་གནས། །ཁ་ནི་སྡིག་པའི་སྒོ་ཡིན་པས། །མང་པོའི་གསེག་ཏུ་བསྒྲིམས་ཏེ་སྨྲ། །ཚིག་ངན་རྦབ་ཏུ་ལྷུང་བ་འདི། །གནོད་པ་མང་ལ་ལྡོག་པར་དཀའ། །ངེས་པར་བདེན་པའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱང༌། །སྨྲའམ་ཅིག་ཤོས་མཁས་པས་བསྒྲིམ། །བདེན་སྨྲས་རང་ལ་གནོད་པའི་ཚུལ། །གཏུམ་པོ་རབ་སྣང་གཏམ་རྒྱུད་བཞིན། །མ་བསྡམས་སྐྱེ་བོ་བྱི་ལ་དགའ། །དེ་ལ་དེ་ཡི་ཁྱིམ་བདག་དང༌། །རང་གི་ཆུང་མའང་དགྲར་གྱུར་ན
Chinese
若能断除嗔怒，敌人也易变为友。既已归属五种亲近，便不对有法度的女子行邪淫。如镜中之面，公正裁决，不带丝毫偏袒。为了守护自己。 要时时顾及亲友。以与众人为友的缘起，众多敌人也会消失。当往生来世之时，王位财富不会跟随。努力行持佛法，是所有苦行中最殊胜的。对国王的教诲，第一品完毕。贪恋睡眠和昏沉的人，无法获得善妙之果。如果获得了，那懒惰的过失就成了谎言。有些人安住于吝啬，即使获得了圆满的受用，听说临死时也会空手前往恶趣的城市。杀害其他众生的性命，那便是杀害自己。更不必说损害他人了，即使在今世也会短命。喜欢饮酒的人，不会守护种姓和功德。伟大者的地位和财富的光辉，会与智者的轻蔑一同消失。如果因懒惰而使诸事衰败，又怎能获得新的事物呢？即使拥有圆满的精进，也会因不谨慎而变得恶劣。对于他人的财产和受用，生起贪婪和嫉妒，亲友会逃离，是断绝家庭和睦之门，应当舍弃。对于极其悭吝暴虐之人，即使是父母也会逃离，更何况其他人呢？平息嗔怒，眷属众多。过度饮食不是智者，暂且不说食物的债务，身体沉重，善法衰退，甚至会攻击生命。喜欢喧闹和饶舌，是众多后悔的容器，即使安住于佛法之道，也与二谛相距甚远。口是罪恶之门，所以在众人之中要谨慎而言。恶语如洪水猛兽，危害众多，难以挽回。即使是真实之语，说与不说，智者都要谨慎。说真话反而对自己有害，就像暴君乐见的故事一样。不约束自己的人喜欢猫，因此，那人的家主和自己的妻子也变成了敌人。
English
If anger is cut off, enemies easily turn into friends. Since one belongs to the five kinds of intimacy, one should not commit adultery with a woman who has laws. Like the story of the face in the mirror, make judgments without partiality. It is for the sake of protecting oneself. One should always look after friends. With this connection of being friends with everyone, many enemies will disappear. When going to the next world, royal power and wealth will not follow. Diligently practicing Dharma is the most excellent of all ascetic practices. The first chapter of advice to the king is complete. A person who is greedy for sleep and drowsiness will not obtain good results. If one obtains them, then the fault of laziness becomes a lie. Some people abide in miserliness, even if they obtain perfect enjoyment, it is heard that at the time of death they will go empty-handed to the city of evil destinies. Killing the lives of other beings is killing oneself. Needless to say, harming others, even in this life one will have a short life. A person who likes to drink alcohol will not protect his lineage and merits. The position of the great and the glory of wealth will disappear along with the contempt of the wise. If things are ruined by laziness, how can one obtain new things? Even if one has perfect diligence, it will become bad due to carelessness. For the wealth and enjoyment of others, generating greed and jealousy, friends will flee, it is the door to cutting off family harmony, one should abandon it. For an extremely stingy and tyrannical person, even parents will flee, what need is there to mention other people? Pacifying anger, there are many retinues. Eating too much is not wise, let alone the debt of food, the body is heavy, virtue declines, and even attacks life. Liking noise and chatter is a container of many regrets, even if one abides in the path of Dharma, one is far from the two truths. The mouth is the door of sin, so one should speak cautiously among the crowd. Evil words are like a flood, with many harms and difficult to reverse. Even if it is a true word, whether to speak it or not, the wise should be cautious. Speaking the truth is harmful to oneself, like the story of the tyrant who likes to see it. A person who does not restrain himself likes cats, therefore, that person's householder and his own wife also become enemies.