Tibetan
ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་དོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དངོས་པོས་སྟོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་ནི་མིག་དང༌། རྣ་བ་དང༌། སྣ་དང༌། ལྕེ་དང༌། ལུས་དང༌། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་རེ་རེ་ཞིང་རང་གི་ངོ་བོ་མ་དམིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ཞིང་མེད་ན་མི་འབྱུང་སྟེ། མིག་དང་གཟུགས་མེད་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར། དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པོ། །ཚིག་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྣ་བ་དང༌། སྣ་དང༌། ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡིད་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཅན་ཡིན་ན། ཅི་ལྟར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རེ་ཞིག་འདས་པ་ནི་དེ་ཉིད་དང༌། ལྷན་ཅིག་འགགས་ཤིང་མ་འོངས་པ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ཡང་གནས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོས་སྟོང་ངོ་ཞེས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་བོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་དེ་ཉིད་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལོགས་སུ་དགག་པར་མི་བྱ་སྟེ། ས་བོན་མེད་པས་མྱུ་གུ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྣམས་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་པར་གྲུབ་བོ། །དེའི་ཕྱིར་སེམས་ནི་ཕུང་པོ་དང༌། ཁམས་དང༌། སྐྱེ་མཆེད་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུང་དང་འཛིན་བ་རྣམ་པར་སྤངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དེང་ཞིན་གཤེགས་པའི་གསང་བའི་མདོ་ལས། སེམས་ནི་སྔོན་པོ་དང༌། སེར་པོ་དང༌། དམར་པོ་དང༌། བཙོད་ཁ་དང༌། ཤེལ་དང༌། དངུལ་གྱི་ཁ་དོག་དང༌། རིང་བོ་དང༌། ཐུང་དུ་དང༌། ཟླུམ་པོ་དང༌། གྲུ་གསུམ་དང༌། གྲུ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང༌། སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དང༌། མ་ནིང་གི་རྣམ་པ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་པ་དང༌། གསང་བའི་བདག་པོ་སེམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན
Chinese
因为具有自性也是不存在的。因为没有作者，所以行为也是没有实体的。经中说，行蕴为空性，以行蕴的实体为空，所以行蕴没有完全成立。识蕴也没有完全成立，因为识蕴本身就是眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识等。眼识等那些也各自没有确定自己的体性。为什么呢？因为眼识依赖于眼和色而生起，没有眼和色就不生起，如果没有眼和色，眼识怎么会生起呢？这样一来，眼识暂时没有完全成立。用同样的道理，耳、鼻、舌、身识也是如此。意识是过去和未来一切法的所依，过去和未来的法怎么会成为产生意识的因缘呢？世尊说，过去已经灭尽，与它一起灭尽，未来还没有得到，现在生起的与识一起的也没有存在。经中说，识蕴也以识蕴为空，所以识蕴也没有完全成立。这样，既然已经将蕴显示为界和处，就不需要另外遮破，就像没有种子就没有苗芽一样，蕴的自性不存在，由此也成立了它们的自性不存在。因此，心被称为与蕴、界、处分离。能取和所取完全舍弃。这是圆满正等觉佛在《甚深逝者密经》中所说：心没有见到蓝色、黄色、红色、青色、水晶、银色的颜色，也没有见到长、短、圆形、三角形、四方形等形状，也没有见到男性、女性和雌雄同体的形状。秘密主，心不是欲界的自性，也不是色界的自性。
English
Because it has own-being, it is also non-existent. Because there is no agent, the action is also without substance. It is said in the sutra that the aggregate of formation is empty, with the substance of the aggregate of formation being empty, so the aggregate of formation is not completely established. The aggregate of consciousness is also not completely established, because the aggregate of consciousness itself is eye consciousness, ear consciousness, nose consciousness, tongue consciousness, body consciousness, mind consciousness, etc. Those such as eye consciousness also do not ascertain their own nature individually. Why? Because eye consciousness arises dependent on the eye and form, and does not arise without the eye and form. If there is no eye and form, how will eye consciousness arise? Thus, for the time being, eye consciousness is not completely established. By the same reasoning, ear, nose, tongue, and body consciousness are also the same. Mind consciousness is the basis of all past and future dharmas, how can past and future dharmas become the cause for generating mind consciousness? The Bhagavan said that the past has ceased, ceasing together with it, and the future has not yet been attained, and what arises now together with consciousness also does not exist. It is said in the sutra that the aggregate of consciousness is also empty of the aggregate of consciousness, so the aggregate of consciousness is also not completely established. Thus, since the aggregates have already been shown as realms and sources, there is no need to separately refute them, just as there is no sprout without a seed, the own-being of the aggregates does not exist, and thereby it is also established that their own-being does not exist. Therefore, the mind is called separate from the aggregates, realms, and sources. Grasping and the grasped are completely abandoned. This is what the perfectly complete Buddha said in the Secret Sutra of the Profoundly Departed: the mind has not seen the colors of blue, yellow, red, green, crystal, or silver, nor has it seen shapes such as long, short, round, triangular, or square, nor has it seen the shapes of male, female, and hermaphrodite. Secret Lord, the mind is not the nature of the desire realm, nor is it the nature of the form realm.
Tibetan
། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན། ལྷ་དང༌། ཀླུ་དང༌། གནོད་སྦྱིན་དང༌། དྲི་ཟ་དང༌། ལྷ་མ་ཡིན་དང༌། ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང༌། མིའམ་ཅི་དང༌། ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང༌། མི་དང་མི་མ་ཡིན་པའི་ འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་བཙལ་ན་མ་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་སེམས་དེ་ནི་གཟུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསང་བའི་བདག་པོ་སེམས་དེ་ནི་ནང་ན་ཡང་མ་ཡིན་ཕྱི་རོལ་ན་ཡང་མ་ཡིན། གཉིས་ཀའི་བར་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གསང་བའི་བདག་པོ་སེམས་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཙལ་ན་མ་དམིགས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཡིན་པར་འགྱུར། དེ་ལྟར་ན་སེམས་དེ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་བདག་མེད་པར་མཉམ་ཉིད་པས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་དེ་ཡང་ངོ༌། །དེ་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་དེ་ཡང་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་དབེན་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་དེ་ཡང་རྣམ་པར་དབེན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་བདག་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་དེ་མཉམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་སེམས་གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུའང་ནམ་མཁའ་སྟོང་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་ནོ། །སེམས་ཀྱང་དེའི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་རང་བཞིན་མེད་པ་མིང་ཙམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་པ་མིང་ཙམ་ཡིན། གང་ཡང་སེམས་མ་སྐྱེས་མ་འགགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་བོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཀྱི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བོ། །གསང་བའི་བདག་པོ་ཆོས་ཕྲ་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་དམིགས་པ་མེད་པ་དེས་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་ བྱང་ཆུབ་ཅེ
Chinese
不是无色界的自性。从天、龙、夜叉、乾闼婆、阿修罗、迦楼罗、紧那罗、大腹行、人与非人等众生的自性不是，到“无论如何寻遍也找不到”之间这样说了。这样看来，暂时心不是所取。如何也不是能取，应如是说：如是，世尊，秘密主，心不在内，也不在外，也不在两者之间。为什么呢？秘密主，心自性清净的缘故。因此，无论如何寻遍也找不到的，怎么会成为所取和能取呢？这样，心就称为离所取和能取。法无我而平等性。是指蕴等一切无我，心也是如此。如是，世尊说，一切法空，心也是空的体性。一切法无我，心也是无我的体性。一切法寂静，心也是寂静的体性。因此，法无我而平等性的缘故，心是平等的缘故，自己的心从本以来就是不生的。因此是空性的自性。空性的自性是什么呢？空性是虚空的自性。如是说，虚空是空的。一切法是虚空的自性。菩提也是它的自性。心也是它的自性。如是说。同样，虚空无自性，只是名称而已。同样，心也无自性，只是名称而已。任何通达心不生不灭的，那就是菩提。如是，世尊说，什么是菩提？就是完全如实地了解心的真实状态，那就是无上圆满正等觉。秘密主，没有微细的法存在，也没有目标，因此是无上圆满正等觉。
English
It is not the nature of the formless realm. From the nature of beings such as gods, nagas, yakshas, gandharvas, asuras, garudas, kinnaras, mahoragas, humans and non-humans, it is said up to "it cannot be found even if searched in every way." Thus, for the time being, the mind is not the object to be grasped. How it is not the grasper should be explained as follows: Thus, the Blessed One, secret lord, the mind is not inside, nor outside, nor in between the two. Why is that? Secret lord, because the mind is completely pure by nature. Therefore, how can that which cannot be found even if searched in every way become the object to be grasped and the grasper? Thus, the mind is said to be free from the object to be grasped and the grasper. The equality of things without self. It means that just as all aggregates and so on are without self, so is the mind. Thus, the Blessed One said that just as all dharmas are empty, so is the mind of the nature of emptiness. Just as all dharmas are without self, so is the mind of the nature of selflessness. All dharmas are solitary; likewise, the mind is also of the nature of solitude. Therefore, because of the equality of things without self, the mind is equal, therefore one's own mind is unborn from the beginning. Therefore, it is the nature of emptiness. What is the nature of emptiness? Emptiness is the nature of space. Thus it is said, space is empty. All dharmas are of the nature of space. Enlightenment is also of that nature. The mind is also of that nature. Thus it is said. Similarly, space is without nature, it is just a name. Similarly, the mind is also without nature, it is just a name. Whoever understands that the mind is neither born nor ceases, that is enlightenment. Thus, the Blessed One said, what is enlightenment? It is to fully know the true state of the mind as it is, that is unsurpassed, perfectly complete enlightenment. Secret lord, there is no subtle dharma, and there is no object, therefore it is unsurpassed, perfectly complete enlightenment.
Tibetan
ས་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ནི་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་དེ། རྟོགས་པ་པོ་དང་རྟོགས་པར་བྱ་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ནི་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་རང་གི་སེམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རིག་པ་དེ་ལ་བརྩེ་བའི་ཐབས་ཀྱིས། ཀྱེ་མ་ཀྱི་ཧུད་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྣ། འདི་དག་ནི་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་གཏོགས་པ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གདོན་གྱིས་བཟུང་བ། འཁོར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ཞིང༌། ཇི་ལྟར་དེ་དག་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་འབད་པར་བྱའོ་ཞེས་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་སེམས་བསྐྱེད་བ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང༌། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་སེམས་དང༌། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བདེ་བའི་སེམས་དང༌། བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་དང༌། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་འཇུག་པའི་སེམས་དང༌། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཛ་ཡ་ཨ་ནནྟ་དང༌། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཁུ་མདོ་སྡེ་འབར་གྱིས་བསྒྱུར་པའོ།། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་འགྲེལ་པ། ཀླུ་སྒྲུབ།
Chinese
宣说地。 为什么呢？菩提是虚空的体性，没有能证悟者和所证悟的事物。 为什么呢？因为菩提是虚空的体性之故。 因此，谁以慈爱的方式觉知自己的心如实，唉呀，可怜啊，这些众生是痛苦的，这些众生除了自己心的法性之外，被非真实的颠倒分别之魔所控制，在轮回中体验各种痛苦，我应当努力使他们如何才能证悟自己心的法性。 如此，就会生起缘于众生的心。 凡是被大悲所摄持的生起之心，就是菩提心，利益一切众生的心，安乐一切众生的心，无上的心，进入法界的心，依于一切众生而生起的菩提心。 菩提心释，导师龙树所造，完毕。 克什米尔班智达扎亚阿难陀和藏族译师库多德巴翻译。
English
The ground is stated. Why? Enlightenment is the nature of space; there is no perceiver or thing to be perceived. Why? Because enlightenment is the nature of space. Therefore, whoever knows their own mind as it truly is, with a loving method: Alas, how sad! These beings are suffering. These beings, other than the nature of their own mind, are possessed by the demon of false and inverted thoughts. They experience various sufferings in samsara. How will they realize the nature of their own mind? I must strive to that end. Thus, a mind focused on beings will arise. That generation of mind which is completely seized by great compassion is the mind of enlightenment, the mind that benefits all beings, the mind that brings happiness to all beings, the unsurpassed mind, the mind that enters the realm of dharma, the mind of enlightenment that arises in dependence on all beings. Commentary on the Mind of Enlightenment, composed by the teacher Nagarjuna, is complete. Translated by the Kashmiri Pandit Jaya Ananta and the Tibetan translator Khu Mdo-de 'Bar. Commentary on the Mind of Enlightenment. Nagarjuna.