Tibetan
ལེའུ་ཉེར་གཉིས་པ། ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས། ལེའུ་ཉེར་གཉིས་པ། ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས། དེ་ནས་ཡང་དྲང་སྲོང་ཡིད་ལས་སྐྱེས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་ཞུས་སོ། །ཀྱེ་སྟོན་པ་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལགས། ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་ལ་ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བགྱི། །འཚོ་མཛད་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོས་བཤད་དུ་གསོལ། །ཞེས་ཞུས་པ་ལས། སྟོན་པས་གསུངས་པ། ཀྱེ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་ཉོན་ཅིག །ནད་ལས་གསོ་བར་བྱེད་པའི་གཉེན་པོ་ཡི། །ཆ་བྱད་དཔྱད་ཀྱི་གནས་ལ་བསླབ་པ་ནི། །དཔྱད་དང་དཔྱད་ཀྱི་ཆ་བྱད་རྣམ་པ་གཉིས། །ལུས་ཀྱི་ཕྱི་ནས་ནད་རྣམས་འབྱིན་པ་དང༌། །ཞི་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་དཔྱད་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཡང་འཇམ་དང་རྩུབ་དང་དྲག་པོ་གསུམ། །འཇམ་པོའི་དཔྱད་ལ་དུགས་ལུམས་བྱུག་པ་གསུམ། །རྩུབ་པའི་དཔྱད་ལ་གཏར་བསྲེག་དབུག་པ་གསུམ། །དྲག་པོ་འདྲལ་གཅོད་འདྲུད་དང་འབྱིན་པ་བཞི། །དེ་ཡི་ཆ་བྱད་ཟུག་རྔུ་བརྟག་པའི་དཔྱད། །སྐམ་པ་གཙགས་བུ་ཐུར་མ་ཕྲན་བུ་འོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ཟུག་རྔུ་བརྟག་པའི་དཔྱད། །རྩེ་ཞབས་མེད་པའི་ཟླུམ་པོ་སྲིད་སོར་དྲུག །ཁབ་མགོ་ཞེས་བྱ་མགོ་བོའི་རུས་ཆག་བརྟག །མགོ་ཟླུམ་བྲ་བོ་རྩེ་ཀྱོག་རྩེ་གུག་པ། །སྦྲུལ་མིག་ཟངས་དུང་ཁ་འདྲ་སོར་བཅུ་གཉིས། ། ཕྲ་ལ་འཇམ་པས་ཡན་ལག་ཟུག་རྔུ་བརྟག །སོར་བརྒྱད་དབལ་ལྡན་རྩེ་མོ་སྐར་ཁུང་ཅན། །སྐྲངས་པ་རྣག་ཏུ་སྨིན་ནམ་མ་སྨིན་བརྟག །སྦུབས་ཅན་བ་ནུ་འདྲ་བ་སོར་གསུམ་པ། །སྦོམ་སོར་ཕོ་ལ་ལྔ་སྟེ་མོ་ལ་དྲུག །ནད་བལྟ་བ་ལ་བུ་ག་གཉིས་པར་བྱ། །ལས་ལ་བུ་ག་གཅིག་པ་གློ་དཀར་ཅན། །དེ་འདྲ་གཞང་འབྲུམ་བལྟ་དང་གཅོད་ལ་སྦྱར། ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་སྐམ་པའི་སྡེ་ཚན་ནི། །སེང་གེ་ཁ་དང་ཀང་ཀ་བྱ་རོག་མཆུ། །སྲིད་སོར་བཅོ་བརྒྱད་འབྲེལ་མཚམས་གཟེར་བཏབ་པ། །རྩ་བ་ལྕགས་ཀྱུའི་དབྱིབས་ལྡན་ཨ་ལོང་བཏགས། །རུས་ལ་ཟུག་པའི་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་ལ་སྦྱར། །དེ་འདྲ་སོར་བརྒྱད་མཐིང་རིལ་མཆུ་འདྲ་བ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་ཤ་རྒྱུས་ཟུག་རྔུ་དབྱུང་། །སྦུབས་ལྡན་སྲིད་སོར་བཅུ་གཉིས་གསང་ལ་མཁྲང་། །ནང་ནས་སྡོམ་པ་འདམ་བུའི་མཆུ་ཞེ་བྱ།རྨ་གཏིང་ལུས་པའི་ཟུག་རྔུ་དབྱུང་ལ་སྦྱར། །སོ་ཕྲ་རྩ་བ་གདུ་བུས་བསྡམས་པ་ནི། །ཙུ་མོ་ཏེ་སྟེ་རྩ་རོ་རྒྱུས་པ་དབྱུང་། །ཤ་འདྲལ་ཁྲག་དབྱུང་གཙགས་བུའི་སྡེ་བསྟན་པ། བྱེའུ་སྦུ་གུའི་སྒྲོ་འདྲ་སོར་དྲུག་པ། །ཤ་གསེབ་ཁྲག་རྩ་རྐྱང་པ་འདེབས་ལ་སྦྱར། ལྟག་ཉལ་རྩེ་རྣོ་སྣོད་ཀ་རྩེ་ཆུང་གཏར། །སྟ་རེ་ཁ་འདྲ་རུས་སྟེང་རྩ་ལ་གཏར། །ཆུ་གྲི་འདྲ་བས་སྐྲངས་ལ་ཞལ་ཞལ་བྱ། སོར་བརྒྱད་ཟོར་བའི་དབྱིབས་ཀྱིས་ལྕེ་སྐྲངས་གཤག །གཙགས་འདྲ་བྲང་བ་ཅན་གྱིས་མགོ་རྨ་འདྲ། །དབུག་པའི་ཐུར་དཔྱད་སྲིད་སོར་དྲུག་པ་ལ། །མགོ་འོག་ལུས་ཤོང་ཐུར་ཞབས་ལྡིག་པར་བྱ། སྦུབས་ཐུར་སྦལ་མགོ་གློ་དཀར་ཡོད་པ་ཡིས། རླངས་འཁྱིམས་གསེང་དང་སྙིང་ཆུ་མཆིན་ཆུ་གཙག །སྦུབ་ཐུར་སྨྱུ་གུ་ཁ་ཡིས་དམུ་ཆུ་གཙག །བྱིད་པོའི་མཆུ་འདྲས་བྱང་ཁོག་རྣག་གསང་དབྱེ། །ནས་འདྲ་འི་ཐུར་མ་སྒལ་ཚིགས་སྐྲན་ལ་སྦྱར། །གློ་སྙིང་རྒྱུ་ལོང་མཁལ་མར་སྦལ་མགོ་བསྔགས། །ཟངས་ཐུར་བྲ་བོ་འདྲ་བས་མིག་སྤྲིན་དབུག མཐོང་གང་འབྲི་ལྕེ་ཁ་ཡིས་ཅུར་འབྱིན་བྱ། མདུང་རྩེའི་སོ་ཡིས་ཡན་ལག་རྣག་ཆུ་དབུག །གཞན་ཡང་ཆ་བྱད་ཕྲན་བུའི་སྡེ་བསྟན་པ། །སྟེ་ཁ་སོ་གཉིས་པ་དང་བེ་ལེ་ཁ། རྐོ་མའི་མཆུ་འདྲ་སོར་དྲུག་ཡུ་བ་ཅན། །ལྕགས་བཟང་ངར་ལྡན་མགོ་ཡི་རུས་པ་འབྲུད། །སོག་ལེ་ཞེང་དུ་སོར་གཉིས་སོ་ཞིབ་པ། །སྲིད་སོར་བཅུ་པས་རུས་པ་ལྷག་པ་འབྲེག །ཆན་པ་རྣོ་བས་རྨ་ཡི་རྩ་རྒྱུས་བཅད། སྦུབས་ཅན་སོར་ལྔ་སོག་ལེའི་ཁ་འདྲ་བ། འཁོར་ལོ་ལྡན་པ་རུས་པ་འབུགས་པའི་གསོར། སོར་བཅུ་བེ་ལེ་ཁ་འདྲ་རྩེ་གུག་པ། །རྣ་བ་སྣ་དང་གྲེ་བའི་འབྲུམ་པ་བཅད། །མངལ་ཐུར་མཐོ་གང་རྩེ་གུག་བུ་ཤི་དབྱུང༌། ཆ་བྱད་སྦྲུལ་མགོ་ས་རྡེའུ་དབྱུང་བར་བྱ། གྲོ་སོག་འབྲིང་ཚད་མཁྲང་གསང་འཇམ་ལ། །སོར་བཅུ་གཉིས་པའི་འཕྲུལ་ཐུར་ཆུ་འགགས་གཙག །རྩེ་ཀྱོག་སྲིད་སོར་བཅུ་པས་སོ་སྲིན་བསྲེག །སོར་བཅུ་རྩ་བའི་བུ་ག་སོར་མོ་ལྔ། །རྩེ་མོ་ཁ་དབྲག་ཁ་སྣར་དུ་བ་རྔུབ། སྦུབས་ཅན་སོར་བཅུ་ཐེམ་བུ་ལྟ་བུའི་ཁ། །གྲེ་བར་སྨན་གདབ་རྩེ་ཆུང་བསྲེག་ལ་སྦྱར། རྩ་བའི་སྦུབས་ལ་མཐེ་བོང་ཤོང་བ་ལ། །རྩེ་བུག་སྲན་མ་ཤོང་ཙམ་སོར་བརྒྱད་པ། །རྐེད་པ་རྩ་བར་འཁོར་ལོ་དཀྲིས་པ་ནི། །གཅེ་འུ་ཞེས་བྱས་འཇམ་རྩི་ནི་རུ་བཏང༌། དེ་འདྲ་ཕྲ་མོ་རྨ་བཀྲུ་བ་ལ་སྦྱར། རྔབས་རྭ་དཔངས་སུ་སོར་ལྔ་ཁ་སོར་གསུམ། ། །རྩེ་བུག་ཡུངས་ཀར་ཤོང་བས་ཆུ་སེར་དྲང༌། བུམ་པ་འཁྱུད་འཁོར་སོར་ནི་བཅོ་བརྒྱད་ལ། སྲིད་སོར་བཅུ་གཉིས་ཁ་ཟླུམ་སོ་བཞི་པ། ཕྱི་སྐྲན་འཇུ་ཞིང་འདྲེན་ལ་སྦྱར་བར་བྱ། །མེ་ལོང་སྤུ་གྲི་ཟླ་ཚེས་ལྟ་བུ་ཡིས། །མགོ་བོའི་སྐྲ་བཞར་ཡོག་ཐོད་མགོ་ལྟ་བུ། །སྲིད་སོར་བཅུ་པ་ཏེལ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། །འབྲས་དང་ལྷོག་པ་སྐྲངས་པ་བསྲེག་པར་བྱ། དབལ་ལྡན་ཕྲ་འཇམ་གུག་པོ་ཤ་ཡི་ཁབ། །ཤ་དང་པགས་པ་རལ་བ་བཙེམ་ལ་སྦྱར། །དེ་ལྟར་ཆ་བྱད་ནད་དང་གང་མཁོ་སྤྱད།ཅེ
Chinese
第二十二章，器械疗法。 第二十二章，器械疗法。 然后，益西生（意生）仙人又这样问道： “尊敬的导师，智慧明觉的仙人啊！应该如何学习器械疗法？请救世的医王解说。” 这样请教后，导师说道：“伟大的仙人，请听好！为了从疾病中治愈的对治法，学习器械疗法，分为器械和器械的用具两种。从身体外部取出疾病，以及使之平息的，就是器械。它又分为柔和、粗猛和强力三种。柔和的器械有熏蒸、药浴、涂擦三种。粗猛的器械有放血、烧灼、吹气三种。强力的有破开、切断、拉出和取出四种。它的用具有探查异物的器械，干燥器、刺针、探针、小刀等。其中首先是探查异物的器械，没有尖端和底部的圆形，长六指。叫做针头，用于探查头部的骨折。头部圆形，像雀卵，尖端弯曲，尖端钩状。像蛇眼、铜管口，长十二指。纤细而光滑，用于探查肢体的异物。长八指，有锋刃，顶端有星孔。用于探查肿胀是否化脓成熟。有管状，像牛乳房，长三指。粗细，男性用五指，女性用六指。观察疾病的，要有两个孔。操作用的，要有一个孔，像肺叶。像那样，用于观察和切除痔疮。取出异物的干燥器类别是：狮子口和鹙鹭、乌鸦嘴。长十八指，连接处用钉子固定。根部有铁钩的形状，系着环。用于取出刺入骨头的异物。像那样，长八指，像青稞粒的喙。非常纤细，用于取出肌肉和筋腱中的异物。有管状，长十二指，隐秘而坚硬。从内部收拢，叫做芦苇喙。用于取出陷入伤口深处的异物。牙齿细小，根部用环捆扎的是，卒姆、德代，用于取出坏死的血管和筋腱。显示切开肌肉、放出血液的刺针类别。像小鸟羽毛的管状，长六指。用于刺入肌肉间隙的单根血管。仰卧，尖端锋利，容器是小口瓶，用于放血。像斧头口，用于在骨头上的血管放血。像水刀一样
English
Chapter Twenty-two: On the Place of Instrument Therapy Chapter Twenty-two: On the Place of Instrument Therapy Then, the Rishi Yid-las-kye (Born from Mind) again asked: "Respected teacher, Rishi Rigpa Yeshe! How should I learn instrument therapy? Please, the king of physicians, the life-giver, explain." Having asked this, the teacher said: "Great Rishi, listen! For the antidote to cure diseases, learning instrument therapy is of two types: instruments and the implements of instruments. That which extracts diseases from the outside of the body and pacifies them is an instrument. It is also divided into three types: gentle, rough, and forceful. Gentle instruments include three types: fomentation, bathing, and application. Rough instruments include three types: bloodletting, cauterization, and blowing. Forceful instruments include four types: breaking open, cutting off, pulling out, and extracting. Its implements include instruments for examining foreign objects, drying instruments, needles, probes, small knives, etc. Among these, the first is the instrument for examining foreign objects, a round shape without a tip or base, six finger-widths long. It is called a needle head and is used to examine fractures of the head. The head is round, like a sparrow's egg, with a curved tip and a hooked tip. Like a snake's eye, a copper tube opening, twelve finger-widths long. Slender and smooth, it is used to examine foreign objects in the limbs. Eight finger-widths long, with a blade and a star-shaped hole at the tip. It is used to examine whether a swelling has matured into pus. It has a tubular shape, like a cow's udder, three finger-widths long. Thick, five fingers for males and six for females. For observing diseases, it should have two holes. For operations, it should have one hole, like a lung lobe. Like that, it is used for observing and cutting hemorrhoids. The category of drying instruments for extracting foreign objects is: a lion's mouth and a heron's, a crow's beak. Eighteen finger-widths long, with joints fixed with nails. The root has the shape of an iron hook, with a ring attached. It is used to extract foreign objects stuck in bones. Like that, eight finger-widths long, like a beak of a turquoise grain. Very slender, it is used to extract foreign objects from muscles and tendons. It has a tubular shape, twelve finger-widths long, secret and hard. Gathering from the inside, it is called a reed beak. It is used to extract foreign objects that have sunk deep into wounds. Small teeth, the root bound with a ring, are tsu-mo and de-te, used to extract dead blood vessels and tendons. Showing the category of needles for cutting muscles and releasing blood. Like the tubular shape of a small bird's feather, six finger-widths long. It is used to insert single blood vessels in the gaps between muscles. Lying supine, the tip is sharp, the container is a small-mouthed bottle, used for bloodletting. Like an ax head, it is used to let blood from vessels on the bone. Like a water knife
Chinese
腫脹要切開。八指彎刀形狀的用來切開舌頭腫脹。像針刺一樣帶有乳頭狀的用來切開頭部傷口。用於穿刺的管狀器具有六指長，頭部、下部、身體都能容納，管狀底部要光滑。空心管狀器具有青蛙頭和白色內腔，用來刺破積水、心臟積水、肝臟積水。空心管狀器具有筆尖狀的口，用來刺破腹水。形似蝙蝠嘴的用來打開胸腔膿腫。形似青稞的針用於脊椎腫瘤。青蛙頭形狀的器械適用於肺、心臟、腸、腎。銅製管狀器形似孔雀喙，用來刺穿眼翳。視力所及之處，用彎曲的舌頭狀口來取出異物。矛尖狀的刀刃用來刺穿四肢的膿液。此外，還展示了小件器械的種類。雙刃刀和彎刀。形似鑿子嘴，帶有六指長的把手。優質鋼製，鋒利耐用，用來刮除頭部骨頭。寬度為兩指，帶有細齒的鋸子。長十指，用來切除多餘的骨頭。鋒利的鉗子用來切斷傷口的血管和肌腱。帶有空腔，長五指，形似鋸子口的器械。帶有輪子的鑽子，用來鑽孔骨頭。長十指，形似彎刀，尖端彎曲。用來切除耳朵、鼻子和喉嚨的息肉。子宮探針高一拃，尖端彎曲，用來取出死胎。形似蛇頭的器械用來取出砂石。中等大小的銼刀，有硬的、隱蔽的和光滑的。長十二指的魔術管，用來刺破水腫。尖端彎曲，長十指的用來燒灼牙蟲。長十指，根部有五指寬的孔。尖端分叉，用來吸入鼻孔中的煙。帶有空腔，長十指，口部形似梯子的器械。用來在喉嚨中塗藥，小尖端用於燒灼。根部的空腔能容納大拇指，尖端的孔能容納豌豆大小，長八指。腰部根部纏繞著輪子的器械。被稱為“格傑吾”，塗有光滑的尼汝。同樣精細的用來清洗傷口。號角狀的吸管，高度為五指，口部為三指。尖端的孔能容納芥子，用來引流血清。花瓶狀的環繞器，長十八指。長十二指，口部圓形，帶有四個齒。用來抓取和引流外部腫瘤。像鏡子、剃刀、新月一樣的器械。用來剃頭，形似頭盔。長十指，被稱為“德巴”，用來燒灼痔瘡、癤子和腫脹。帶有倒鉤、精細光滑、彎曲的肉針。用來縫合肉和皮膚的裂口。如此這般，器械根據疾病和所需來使用。
English
Incisions should be made for swellings. An eight-finger curved knife is used to cut open tongue swellings. A nipple-like instrument resembling a lancet is used to cut open head wounds. A six-finger-long trocar is used for punctures, accommodating the head, lower part, and body, with a smooth trocar base. A hollow trocar with a frog-head and white inner cavity is used to puncture accumulated fluids, heart fluids, and liver fluids. A hollow trocar with a pen-tip opening is used to puncture ascites. An instrument resembling a bat's mouth is used to open chest abscesses. A barley-like needle is applied to spinal tumors. A frog-head-shaped instrument is praised for use on the lungs, heart, intestines, and kidneys. A copper trocar resembling a peacock's beak is used to puncture eye clouds. Wherever vision reaches, a curved tongue-like opening is used to remove foreign objects. A spear-tip blade is used to puncture pus in the limbs. Furthermore, a collection of small instruments is shown. A double-edged knife and a curved knife. An instrument resembling a chisel's mouth, with a six-finger-long handle. Made of high-quality steel, sharp and durable, used to scrape head bones. A saw with a width of two fingers and fine teeth. Ten fingers long, used to cut off excess bone. Sharp forceps are used to cut blood vessels and tendons in wounds. A hollow instrument, five fingers long, resembling a saw's mouth. A drill with a wheel, used to bore holes in bones. Ten fingers long, resembling a curved knife with a bent tip. Used to cut polyps in the ears, nose, and throat. A uterine probe, one span high, with a bent tip, used to extract dead fetuses. An instrument resembling a snake's head is used to extract gravel. Medium-sized files, some hard, some hidden, and some smooth. A twelve-finger-long magical tube is used to puncture edema. A ten-finger-long instrument with a curved tip is used to cauterize tooth worms. Ten fingers long, with a five-finger-wide hole at the base. The tip is forked, used to inhale smoke into the nostrils. A hollow instrument, ten fingers long, with an opening resembling a ladder. Used to apply medicine to the throat, with a small tip for cauterization. The cavity at the base can accommodate a thumb, and the hole at the tip can accommodate a pea, eight fingers long. An instrument with a wheel wrapped around the base of the waist. Called "Geje'u," coated with smooth niru. Similarly fine instruments are used to clean wounds. A horn-shaped suction tube, five fingers high, with a three-finger opening. The hole at the tip can accommodate mustard seeds, used to drain serous fluid. A vase-shaped encircling instrument, eighteen fingers long. Twelve fingers long, with a round opening and four teeth. Used to grasp and drain external tumors. Instruments like mirrors, razors, and crescent moons. Used to shave the head, resembling a helmet. Ten fingers long, called "Depa," used to cauterize hemorrhoids, boils, and swellings. A barbed, fine, smooth, curved flesh needle. Used to sew up tears in flesh and skin. Thus, instruments are used according to the disease and need.