Tibetan
ལེའུ་དགུ་པ། ནད་ཀྱི་རྐྱེན་བསྟན་པ། ལེའུ་དགུ་པ། ནད་ཀྱི་རྐྱེན་བསྟན་པ། དེ་ནས་ཡང་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཀྱེ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་ཉོན་ཅིག །རྒྱུ་ལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་གསུམ་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་གསོག་ལྡང་སློང་རྐྱེན་རྣམ་པ་གསུམ། སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པར་བྱེད་པ་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། །གསོག་ཅིང་ལྡང་བར་བྱེད་པས་གསོག་ལྡང་ཞེས། བསགས་པ་སློང་བར་བྱེད་པ་སློང་རྐྱེན་ཡིན། །སྐྱེ་མཆེད་དུས་དང་དབང་པོ་སྤྱོད་ལམ་རྣམས། དམན་ལྷག་ལོག་པས་ནད་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད། །དུས་ནི་ཚ་དུས་གྲང་དུས་ཆར་དུས་གསུམ། །དམན་པ་ཚ་གྲང་ཆར་པ་ཆུང་བ་སྟེ། །ལྷག་པ་ཆེ་དྲག་ལོག་པ་མེད་པའོ། །དབང་པོ་ལྔ་དང་དེ་ཡི་ཡུལ་ལྔ་པོ། །ཆུང་ངམ་དེ་ལ་མི་སྦྱོར་དམན་པ་སྟེ། ཤས་ཆེར་གཏད་པ་ལྷག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན། །ཤིན་ཏུ་ཉེ་དང་རིང་བ་ཆེ་འམ་ཆུང་། །འཇིགས་དང་མི་སྡུག་ལོག་པའི་སྦྱོར་བར་བཤད། །སྤྱོད་ལམ་ལུས་ངག་ཡིད་དང་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཆུང་ངམ་མི་སྦྱོར་འཇུག་པ་དམན་པས་དམན། རྟུན་ངས་འཇུག་པ་ལྷག་པའི་སྦྱོར་བ་སྟེ། ཤུགས་བཀག་བཙིར་གཅུས་མི་དགེ་ལོག་སྦྱོར་རོ། །གསོག་ལྡང་ཞི་གསུམ་རྒྱུ་དང་ངོ་བོ་དུས། །རྒྱུ་ནི་རྩུབ་སོགས་དྲོ་ལྡན་རླུང་གསོག་ལ། །གྲང་བས་ལྡང་ཞིང་སྣུམ་དྲོ་ས་ཞི་བར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་རྣོ་སོགས་བསིལ་ལྡན་མཁྲིས་པ་གསོག་ཚ་བས་ལྡང་ཞིང་རྟུལ་སོགས་བསིལ་ལྡན་ཞི། ལྕི་སྣུམ་བསིལ་ལྡན་བད་ཀན་གསོག་འགྱུར་གྱི། དྲོ་བས་ལྡང་ཞིང་རྩུབ་སོགས་ཀྱིས་ཞི་འགྱུར། །ངོ་བོ་རང་གནས་འཕེལ་བ་གསོག་པ་ཡིན། རྒྱུ་ལས་འཁྲུག་བྱེད་མི་མཐུན་ཡོན་ཏན་འདོད། །སྡང་བ་ལོག་པའི་ལམ་ཞུགས་རང་རྟགས་སྟོན། རང་གནས་མཉམ་གནས་ནད་མེད་ཞི་བ་ཡིན། །དུས་ནི་སོ་ག་སོགས་གསུམ་རླུང་གི་སྟེ། །མཁྲིས་པ་དབྱར་དང་བད་ཀན་དགུན་སྨད་དོ། །སོ་གའི་དུས་སུ་ཡང་ལ་རྩུབ་པ་ཡི། །ཡུལ་དང་ལུས་དང་ཟས་སྤྱོད་ཀུན་མཚུངས་པས། །རླུང་གསོག་བྱེད་ཀྱི་དྲོ་བས་ལྡང་མི་འགྱུར། །དབྱར་དུས་ཆར་རླུང་གྲང་བ་སྐྱེས་པས་ལྡང་། །སྟོན་དུས་སྣུམ་ལ་དྲོ་བས་ཞི་བར་འགྱུར། །དབྱར་དུས་སྣུམ་བསིལ་མཁྲིས་གསོག་ལྡང་མི་འགྱུར། །སྣུམ་དྲོས་སྟོན་ལྡང་དགུན་སྟོད་བསིལ་བས་ཞི། །དགུན་སྨད་བསིལ་སྣུམ་ལྕི་བས་བད་ཀན་གསོག བསྒོངས་པས་ལྡང་མིན་དཔྱིད་དུས་ཉི་མའི་འོད།དྲོ་བས་ལྡང་ཞིང་སོ་ག་ཡང་རྩུབ་ཞི། །འོད་ཀྱང་འབྱུང་བའི་དུས་ལ་མ་བབ་ཀྱང༌། །ཟས་སྤྱོད་དབང་གིས་འཕྲལ་ལ་བྱེད་པ་ཡོད། །ཁྱད་པར་སློང་རྐྱེན་ཐུན་མོང་ཁྱད་པར་གཉིས། ནད་ཀུན་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཐུན་མོང་རྐྱེན། འབྱུང་བའི་དུས་དང་གདོན་དུག་མི་འཕྲོད་ཟས། །གསོ་བ་ལོག་དང་ལས་ངན་སད་ལས་འབྱུང༌། །ཁྱད་པར་ཁ་དང་ཡང་རྩུབ་བསྟེན་དྲགས་དང༌། །ཆགས་པས་དུབ་དང་ལྟོ་ཆག་གཉིད་ཆག་དང༌། །ལྟོ་སྟོང་ལུས་ངག་བྱ་བ་དྲག་ཤུལ་དང༌། །ཁྲག་མང་ཟགས་དང་འཁྲུ་སྐྱུག་དྲག་པོས་བཏབ། བསེར་བུས་བུས་དང་ག་ཆད་ངུས་པ་དང༌། །མྱ་ངན་སེམས་ལས་ཁ་ལས་ཆེས་པ་དང༌། བཅུད་མེད་ཁ་ཟས་ཡན་ལ་གཏད་པ་དང༌། ཤུགས་བཀག་པ་དང་ནན་གྱིས་བཙིར་བ་ཡི། །རྐྱེན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རླུང་ནད་ལྡང་པར་བྱེད། །ཚ་བའི་རོ་དང་རྣོ་ཚ་སྣུམ་བསྟེན་དྲགས། །རྒྱུད་ལ་ཞེས་སྡང་དྲག་པོ་སྐྱེས་པ་དང༌། །ཚད་དགུང་གཉིད་ལོག་འདུག་རྗེས་དྲག་ཤུལ་བྱས། །མི་ཐེག་ཁུར་དང་ས་སྲན་བརྐོས་པ་དང༌། །གཞུ་སྲན་བཀང་དང་འཛིང་ག་བཀྱེ་བ་དང༌། བང་དང་འགྲོ་ལས་དག་གིས་ཉེན་པ་དང༌། །རྟ་ཡིས་བརྡབས་དང་གཡང་ལ་ལྷུང་བ་དང༌། །འཐིབས་འོག་ཚུད་དང་རྡོ་དབྱུག་བརྡུངས་པ་དང༌། ཤ་མར་བུ་རམ་ཆང་སོགས་བཟའ་བཏུང་དྲགས། །རྐྱེན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་མཁྲིས་ཚད་སློང་བར་བྱེད། །ཁ་མངར་ལྕི་བསིལ་སྣུམ་བསྟེན་དྲགས་པ་དང༌། །འགྲངས་རྗེས་དལ་བར་འདུག་དང་ཉིན་གཉིད་ལོག །རླན་སྟེང་ཉལ་དང་ཆུར་ཞུགས་གོས་སྲབ་འཁྱགས། །གྲོ་སྲན་གསར་ཐོག་སེར་ཅན་སུངས་པ་དང༌། །ར་སྐོམ་ཤ་རིད་ཚིལ་བུ་འབྲུ་མར་དང༌། །རྩི་མར་རུལ་པ་ལོ་བཤུར་ལ་ཕུག་རས། །རི་སྒོག་ལ་སོགས་རྗེན་ཟས་མཐའ་དག་དང༌། །མ་འཚོས་འཚིག་དང་ཁེངས་པོའི་ཟས་རྣམས་དང༌། །ར་ཡི་འོ་རློན་ཞོ་དར་ཆུ་གྲང་ཇ་།བཟའ་བཏུང་ཆེས་ཏེ་ཚད་ལས་འདས་པ་འམ། སྔ་མ་མ་ཞུ་ཕྱི་མ་ཟོས་པ་ཡི། །རྐྱེན་དེ་རྣམས་ཀྱིས་བད་ཀན་གྲང་ནད་སློང་། །དེ་དག་འདྲེས་ལས་ལྡན་འདུས་ནད་དུ་འགྱུར།ཞེས་གསུངས་སོ། །བདུད་རྩི་སྙིང་པོ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གསང་བ་མན་ངག་གི་རྒྱུད་ལས་ནད་ཀྱི་རྐྱེན་བསྟན་པའི་ལེའུ་སྟེ་དགུ་པའོ།། །། ལེའུ་དགུ་པ། ནད་ཀྱི་རྐྱེན་བསྟན་པ།
Chinese
第九章 疾病之缘由 第九章 疾病之缘由 此后，圣者智慧明灯又如是说：“伟大的圣者，请听！有三种产生疾病的因素：生起、积聚增长、引发。生起和增长的是生起之缘，积聚和增长的是积聚增长之缘，积聚后引发的是引发之缘。生起之缘是时间和感官行为，由于不足、过量或颠倒，会引发疾病。时间有热季、冷季和雨季三种。不足是指热、冷、雨量小；过量是指大而剧烈；颠倒是指没有。五种感官及其对境，小或不接触是不足；过度沉溺是过量；过于接近或远离，太大或太小，恐惧或厌恶，被称为颠倒的接触。行为有身、语、意三种，小或不接触是不足；过度沉溺是过量；抑制、挤压、扭曲、不善是颠倒的行为。积聚增长和平息有三个方面：原因、自性和时间。原因是粗糙等具有热性，积聚风；寒冷使其增长，油性和温暖使土平息。同样，锋利等具有凉性，积聚胆，热使其增长，迟钝等具有凉性使其平息。沉重、油性、凉性积聚痰，温暖使其增长，粗糙等使其平息。自性是自身状态的增长是积聚。与原因相悖，贪求不协调的性质，憎恨进入颠倒的道路，显现自身征兆。自身状态，平衡状态是无病和平息。时间是秋季等三种是风的时间。胆是夏季，痰是冬季末。秋季，轻和粗糙，环境、身体、饮食行为都相同，积聚风，不会因温暖而增长。夏季因雨、风、寒冷而增长。秋季因油性和温暖而平息。夏季油腻凉爽，胆积聚不增长。油性和温暖的秋季增长，冬季初凉爽平息。冬季末凉爽油腻沉重，积聚痰。被遮盖不增长，春季阳光，温暖增长，秋季轻和粗糙平息。即使光芒未到来的季节，也会因饮食行为而立即产生作用。特别是引发
English
Chapter Nine: Explanation of the Causes of Disease Chapter Nine: Explanation of the Causes of Disease Then, the sage Rigpai Yeshe said, "O great sage, listen! There are three causes that generate diseases: origination, accumulation and aggravation, and provocation. That which originates and propagates is the cause of origination. That which accumulates and increases is the cause of accumulation and aggravation. That which provokes after accumulation is the cause of provocation. The causes of origination are time, sense faculties, and behavior. Diseases are generated due to deficiency, excess, or perversion. Time is of three types: hot season, cold season, and rainy season. Deficiency is when heat, cold, and rainfall are small. Excess is when they are large and intense. Perversion is when they are absent. The five sense faculties and their five objects: being small or not engaging with them is deficiency; excessive indulgence is excess; being too close or too far, too large or too small, fear or disgust, are said to be perverse engagements. Behavior is of three types: body, speech, and mind. Being small or not engaging is deficiency; excessive indulgence is excess; suppression, squeezing, twisting, and non-virtue are perverse behaviors. Accumulation, aggravation, and pacification have three aspects: cause, nature, and time. The cause is that roughness, etc., possessing warmth, accumulates wind. Coldness aggravates it, and oiliness and warmth pacify earth. Similarly, sharpness, etc., possessing coolness, accumulates bile. Heat aggravates it, and dullness, etc., possessing coolness, pacifies it. Heaviness, oiliness, and coolness accumulate phlegm. Warmth aggravates it, and roughness, etc., pacify it. The nature is that the increase of one's own state is accumulation. Desiring qualities that are contrary to the cause and conflicting, hating entering the perverse path, and manifesting one's own signs. One's own state, a balanced state, is being without disease and pacification. Time is that autumn, etc., are the three times for wind. Bile is summer, and phlegm is late winter. In autumn, lightness and roughness, environment, body, food, and behavior are all similar, accumulating wind, and it will not be aggravated by warmth. In summer, it is aggravated by the arising of rain, wind, and cold. In autumn, it is pacified by oiliness and warmth. In summer, oiliness and coolness accumulate bile and do not aggravate it. Oiliness and warmth aggravate it in autumn, and coolness pacifies it in early winter. In late winter, coolness, oiliness, and heaviness accumulate phlegm. Being covered does not aggravate it, and the sunlight in spring, warmth aggravates it, and autumn lightness and roughness pacify it. Even if the time for the light has not arrived, it can still have an immediate effect due to food and behavior. Especially provocation
Chinese
有两种，共同和特殊之缘。引发所有疾病的共同之缘：时节变化、邪魔、毒物、不适之食物，错误的治疗和恶业的唤醒而生。特殊之缘：过分食用粗糙之物，因性欲而疲惫，断食、失眠，空腹，身语之剧烈行为，大量出血，剧烈呕吐和腹泻，寒风吹拂，精疲力竭地哭泣，过度悲伤，过度劳累，食用无营养食物，过度依赖，抑制力量，以及用力挤压。这些因素会引发隆病。过度食用辛辣、刺激、油腻之物，心中产生强烈的嫉妒和憎恨，中午睡觉，坐着后进行剧烈运动，搬运无法承受的重物，挖掘土地，拉弓，争斗，奔跑和行走带来的危险，被马撞击，坠入悬崖，陷入黑暗，被石头或棍棒击打，过度食用肉、黄油、红糖、酒等食物。这些因素会引发胆热病。过度食用甜、重、冷、油腻之物，饱餐后懒散地坐着，白天睡觉，睡在潮湿的地方，进入水中，穿着单薄的湿衣服，食用新收割的谷物，食用被冰雹损坏的食物，食用生肉、瘦肉、动物脂肪、油，食用腐烂的酥油、萝卜、白菜，食用生大蒜等所有生食，食用未煮熟、烧焦或难以消化的食物，饮用生的羊奶、酸奶、乳清、冷水、冷茶，过度饮食或未消化前一餐就食用下一餐。这些因素会引发寒性培根病。这些因素混合会导致混合性疾病。如是说。《甘露心髓八支秘密窍诀经》中，第九章讲述了疾病的起因。
English
There are two types of conditions: common and specific. The common conditions that cause all diseases are: seasonal changes, demons, poisons, unsuitable foods, incorrect treatments, and the awakening of negative karma. Specific conditions: excessive consumption of rough substances, fatigue from sexual desire, fasting, insomnia, working on an empty stomach, strenuous physical and verbal activities, excessive bleeding, severe vomiting and diarrhea, being exposed to cold winds, crying exhaustedly, excessive grief, overwork, consuming non-nutritious foods, over-reliance, suppressed strength, and forceful squeezing. These factors can trigger lung disease. Excessive consumption of spicy, pungent, and oily substances, the arising of strong jealousy and hatred in the mind, sleeping at noon, engaging in strenuous activities after sitting, carrying unbearable weights, digging the earth, pulling a bow, fighting, dangers from running and walking, being struck by a horse, falling into a cliff, being trapped in darkness, being struck by stones or sticks, excessive consumption of meat, butter, brown sugar, alcohol, and other foods. These factors can trigger bile fever. Excessive consumption of sweet, heavy, cold, and oily substances, sitting lazily after a full meal, sleeping during the day, sleeping in damp places, entering water, wearing thin, wet clothes, consuming newly harvested grains, consuming food damaged by hail, consuming raw meat, lean meat, animal fat, oil, consuming rotten ghee, radishes, cabbage, consuming all raw foods such as raw garlic, consuming undercooked, burnt, or indigestible foods, drinking raw goat milk, yogurt, whey, cold water, cold tea, overeating, or eating the next meal before the previous one is digested. These factors can trigger cold phlegm disease. The mixture of these factors can lead to mixed diseases. Thus it is said. In the Secret Quintessential Instructions of the Eight Branches of the Ambrosia Heart Tantra, the ninth chapter explains the causes of diseases.