Tibetan
སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་གཉིས། དང་པོ་སེམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བརྒྱད་དེ། གནས། ངོ་བོ། ལམ། སྒོ། ཡུལ། རྩལ། བྱེད་ལས། འབྲས་བུའོ། །གན༵ས་ནི། གློ་བ་ན་རྩ་གྲོ་སོག་གི་སྦུ་གུ་ཙམ་རླུ ང་གིས་གང་བ་ལས་དབུགས་ཐམས་ཅད་མཆེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྙིང་ག་དང་འབྲེལ་བ་ན་གནས་སོ། །ངོ༵་བོ༵་ནི་སྙིང་གི་རིག་གདངས་རླུང་དང་འདྲེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །ལམ༵་ནི། གློ་བ་ནས་རྩ་འདབ་སོ་སོ་ལ་སོང་བའི་རླུང་གིས་སྒོ་ལྔའི་ཡུལ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཁ་སྣ་སོགས་དབང་པོ་སོ་སོའི་རླུང་རྒྱུ་བའི་རྩ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །སྒོ༵་ནི། དབང་པོ་སོ་སོ་དང་ཁ་སྣའོ། །ཡུལ༵་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཚོགས་དྲུག་གི་ཡུལ་དྲུག་གོ །རྩལ༵་ནི། གཟུང་འཛིན་དགག་སྒྲུབ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་རྟོག་རྣམས་སོ། །བྱེ༵ད་ལས༵་ནི། ཉོན་མོངས་དང་བག་ཆགས་དུ་མ་གསོག་པར་བྱེད་དོ། །འབྲས༵་བུ་༵ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། ༈ གཉིས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བརྒྱད་ལས། གནས༵་ནི། ཙིཏྟ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོང་གུར་ཕུབ་པ་འདྲ་བའི་དབུས། འོད་གསལ་གྱི་རྩ་འདབ་བཞིའི་ལྟེ་བ་ལ་དྭངས་མ་ཉུང་འབྲུ་ཙམ་ལ་བརྟེན་པའོ། །ངོ༵་བོ༵་ནི། རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ངོ་བོ་སྟོང་པ། རང་བཞིན་གསལ་བ། ཐུགས་རྗེ་འགག་པ་མེད་པར་མར་མེའི་སྙིང་པོ་ལྟ་བུ་འོད་དང་སྐུར་འབར་བ་དང་དེའི་རྩལ་དུང་ཁང་ན་ཁྲོ་བོའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གནས་པའོ། །ལམ༵་ནི། སྙིང་ནས་མིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་རྩ་ཀ་ཏི་ཤེལ་གྱི་སྦུ་གུ་ཅན་དེ། འབྲེལ་ལུགས་ནི་སྙིང་གི་རྩེ་ནས་སྒལ་ཚིགས་འདབས་ལ་འཁྲིལ་ཏེ། མགྲིན་པའི་རྩེའུ་ཆུང་གཡས་གཡོན་གྱི་འདབ་ནས་རྣ་བ་གཉིས་ལ་འཁྲིལ་ཏེ། ཀླད་པ་ནས་མིག་གི་ཨ་འབྲས་ཆུའི་སྒྲོན་མ་གཉིས་ལ་ཟུག་ནས་གནས་སོ། །སྒོ༵་གང་ནས་འཆར་བ་ནི། མིག་གཉིས་ནས་འཆར་རོ། །མིག་གི་རྩའི་རྩ་བ་ནི་ལྟེ་བ་དང་སྙིང་གར་འབྲེལ་ལོ། །སྙིང་ག་ནས་མགྲིན་པ་འབྲེལ་ལོ། །མགྲིན་པ་ནས་དུང་ཁང་དུ་གཡས་འཁྱིལ་བ་རྩ་འདབ་བཞིར་གྱེས་པའི་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་འཆར་བར་བྱེད་པའི་རྩ་འདབ་གཅིག་ལས་རྩེ་མོ་ལྔར་གྱེས་ཏེ། སྒོ་ལྔ་སོ་སོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་སྐྱོན་ཡོན་དབང་པོ་དྭངས་བྱེད་ཀྱི་རྩ་ཞེས་བྱ་བ་ཁ་ཆེ་ལ་རྩ་བ་ཕྲབ་བ་མེན་གྱི་རྭ་ལྟ་བུའི་ཡལ་ག་གཉིས་མིག་གི་ཨ་འབྲས་ཀྱི་དྭངས་མ་གཉིས་ལ་ཟུག་ནས་དཀར་ནག་ཕྱེད་མ་ཆུའི་རང་བཞིན་དྭངས་ལ་གསལ་བ་བྱུང་བས་རྒྱང་ཞགས་ཆུའི་སྒྲོན་མ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐིག་ལེ་སྟོང་བའི་སྒྲོན་མ་རྨ་བྱའི་མདོངས་ལྟ་བུར་འཆར་རོ། །དེའི་གདངས་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་སྒྲོན་མ་ཡི་གེ་ན་རོ་ལྟ་བུར་འཆར་རོ། །དེའི་རྩལ་ཤེས་རབ་རང་བྱུང་གི་སྒྲོན་མ་ཤེས་པའི་རྩལ་དུ་མར་འཆར་རོ། །དེ་ཡང་ཤེལ་སྦུག་ཅན་ནི་འོད་རྩ་ཡིན་ལ། དབང་པོ་དྭངས་བྱེད་ནི་མིག་གི་དབང་རྟེན་ཟར་མའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུའི་རྩ་ཡིན་ནོ། །མིག་གི་ནང་རིག་པ་དངོས་ཕྱིར་ལྟ་བ་དང་། ཕྱི་ནང་སྣང་བ་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་སྣང་བ་ནང་དུ་ལྟ་བའི་བར་གྱི་སྒོ་མེ་ཤེལ་དྲི་མ་མེད་པས་ཆོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ནང་གི་འོད་མདངས་ཕྱིར་གསལ་དང་། ཕྱིའི་གཟུགས་བརྙན་ནང་དུ་ཤར་བ་གཉིས་མི་བསྒྲིབ་པར་གསལ་བར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིག་པ་དངོས་ཀྱི་གདངས་འཆར་བའི་རྩ་སྒོ་བཞི་སྟེ། མིག་གཉིས་ནས་འོད་སྣང་དངོས་སུ་ཕྱིར་འཆར་བ་དང་། སྙིང་ནས་དབུ་མའི་དབུས་སུ་སྙིང་པོ་འོད་གསལ་གྱི་རྩ་ལས་དུང་ཁང་གི་ཁྲོ་བོ་དང་། དེའི་གདངས་རྩ་རྣམས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་དང་། དབུ་མའི་འོད་རྩ་ལས་འཁོར་ལོ་བཞིའི་དབུས་ཀྱི་འོད་གསལ་ཐིག་ལེ་ཆེན་པོ་དང་། སྤྱི་བོ་ནས་རྟོག་པ་མེད་པའི་སྐུ་ཚངས་བུག་ལ་འཆར་རོ། །ཚད་ཕེབས་ཀྱི་ཐིག་ལེ་ལྔ་བརྩེགས་སམ་དགུ་བརྩེགས་སུ་འཆར་བའི་རྟེན་ཅན་འཕོ་བའི་རྩ་སྒོ་དམ་པ་དེ་དང་། སྙིང་ནས་གློ་བར་རིག་གདངས་སེམས་སུ་འཆར་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་མིག་གཉིས་དབུ་མའི་འོད་རྩ་གློ་བའི་གདངས་རྩ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །ཕལ་གྱིས་མིག་རྩ་གཉིས་ལམ་དུ་ངོས་བཟུང་བ་ནི། རྒྱ་ཆུང་བས་མ་གོ་བར་ཟད་དོ། །གདངས་བཞི་འཆར་བའི་རྩ་བཞི་ངོས་བཟུང་ལ། ཉམས་ལེན་གྱི་ཚེ་མིག་ནས་རིག་པ་ཐོན་ཅིང་། དེའང་མིག་གཉིས་ནས་རིག་པའི་རང་བཞིན་འོད་མདངས་འཆར་ལ། དབུ་མའི་འོད་རྩ་ལས་ངོ་བོ་སྟོང་གདངས་འཆར་ཞིང་གློ་བའི་རྩ་ནས་ཐུགས་རྗེ་རིག་གདངས་འཆར་བ་ཡིན་ནོ། །ཡུལ༵་གང་ལ་འཆར་ན་ཕྱིའི་དབྱིངས་ནམ་མཁའ་ལ། ནང་གི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་སྒྲོན་མ་འོད་ལྔར་སྣང་བའི་ནང་དུ་འཆར་རོ། །རིག་པའི་རྩ༵ལ་ནི། ནང་གསལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་དང་། ཕྱི་གསལ་ཇི་ལྟ་དང་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པའི་རྣམ་པར་ཤར་རོ། །བྱེད༵་ལས༵་ནི། འཁོར་བའི་འཁྲུལ་སྣང་འཁྲུལ་འཛིན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་བྱས་ཏེ་དབྱིངས་གདོད་མའི་ངང་ལ་སྦྱོར་བའོ། །འབྲས༵་བུ༵་ནི། ཁམས་ལ་སྒྲིབ་པའི་དྲི་མ་བག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཀུན་གཞི་ལ་བརྟེན་པའི་ཆ་དང་བཅས་པ་དག་ནས་ཉི་མ་སྤྲིན་དང་བྲལ་བ་ལྟར། ཤེས་རབ་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་པས་རང་རིག་བྱང་ཆུ
Chinese
心与智慧的区分 心与智慧的区分 心与智慧的区分有二。第一，心的区分有八：处所、本体、道路、门、境、功用、作用、果。处所：在肺部，有如发丝般细小的脉管，充满气息，作为气息散布的所依，与心相连而存在。本体：是心的明觉光彩与气息相混合而产生的分别念。道路：从肺部到各个脉瓣的气息，为了了知五根的对境，口鼻等各个感官气息运行的脉络。门：各个感官和口鼻。境：色等六识的六境。功用：是能取所取、破立等分别念。作用：积聚烦恼和众多习气。果：产生轮回的一切痛苦。 第二，智慧的区分有八：处所：在如伞盖般的珍宝自性（藏文：ཙིཏྟ་རིན་པོ་ཆེ་）的中央，光明脉瓣四支的中心，依附着如芥子般微小的精华。本体：是明觉的智慧，本体空性，自性光明，大悲无有止息，如灯芯般光芒四射，其功用在于颅腔内安住着忿怒尊的坛城。道路：从心到眼相连的脉络，是具有水晶管状的卡提脉。连接方式是从心的顶端缠绕在脊椎旁，从喉咙的小突起左右两翼缠绕在双耳上，从大脑穿入眼睛的眼珠，如水灯般安住。门：从哪里生起？从双眼生起。眼脉的根源与脐和心相连。心与喉咙相连。喉咙到颅腔向右盘旋，分为四支脉瓣，使感官对境显现的脉瓣中，有一支分为五个顶端，作为五根各自的所依，称为业、过失、功德、官能清净之脉，在克什米尔被称为“如细丝般根部的羊角”，两根分枝刺入眼珠的两个精华中，产生黑白相间、水之自性般清澈明亮之物，称为远射水灯。
English
The Differentiation of Mind and Wisdom The Differentiation of Mind and Wisdom There are two differentiations of mind and wisdom. First, the eight differentiations of mind are: location, essence, path, gate, object, function, activity, and result. Location: In the lungs, there are minute vascular tubules filled with air, which serve as the basis for the spread of all breaths, connected to the heart, that is the location. Essence: It is the discriminating thought arising from the mixture of the heart's luminosity and air. Path: The veins through which air travels from the lungs to each branch, enabling the five senses to perceive their objects; these are the veins through which air flows in each of the sense organs, such as the mouth and nose. Gate: Each of the sense organs, and the mouth and nose. Object: The six objects of the six aggregates, such as form. Function: These are the various conceptualizations, such as grasping and rejecting, affirming and denying. Activity: It accumulates afflictions and numerous habitual patterns. Result: It generates all the sufferings of samsara. Second, the eight differentiations of wisdom are: Location: In the center of the jewel-like citta, resembling an overturned umbrella, relying on a minute essence like a mustard seed at the center of the four branches of the luminous veins. Essence: It is the wisdom of awareness, the essence of emptiness, the nature of clarity, and the compassion that is without cessation, blazing with light and form like the wick of a lamp, and its function is that the mandala of wrathful deities abides in the skull cavity. Path: The vein connecting the heart to the eye is the kati vein, which has the structure of a crystal tube. The manner of connection is that from the tip of the heart it winds around the spine, from the small protuberances on the right and left sides of the throat it winds around the two ears, and from the brain it pierces into the two aqueous lamps of the eyeballs and abides there. Gate: From where does it arise? It arises from the two eyes. The root of the eye vein is connected to the navel and the heart. The heart is connected to the throat. From the throat, spiraling to the right into the skull cavity, one of the veins that branches into four petals, which causes the sense organs to perceive their objects, divides into five tips. These serve as the basis for each of the five senses and are called the veins that purify karma, faults, virtues, and faculties. In Kashmir, it is called "the horn of a sheep with roots like fine threads." Two branches pierce into the two essences of the eyeballs, producing something clear and bright, with the nature of water, half black and half white, which is called the far-reaching water lamp.
Chinese
依此，空性明点如孔雀翎般显现。其声，清净虚空之明点如字母那若般显现。其力，智慧自生之明点显现为智慧之多种力量。其中，水晶管乃是光脉，清净诸根者，乃是如眼之所依，如红花般的脉。眼内之觉性，实为向外看，内外显现，色界之显现向内看之间的门，如无垢水晶般隔断。内在光芒向外清晰，外在影像向内显现，为了二者不被遮蔽而清晰可见。觉性之声显现的脉门有四：双眼显现真实光芒，从心间到中脉中央，从心髓光明脉中显现海螺室之忿怒尊，及其声，诸脉之明点，从中脉光脉中显现四轮中央之光明大明点，从顶门显现无分别之梵穴。成熟之明点，显现为五重或九重之具有所依的迁识之脉门，即是殊胜者。从心间到肺部，觉性之声显现为心识。如是，双眼、中脉光脉、肺部声脉等皆是。一般人将双眼脉认定为道路，这是因为见识狭隘而未理解。认定显现四声之四脉，实修之时，觉性从眼中发出。并且，从双眼中显现觉性之自性光芒，从中脉光脉中显现本体空声，从肺脉中显现大悲觉声。于何处显现呢？于外在虚空界，于内在虚空界，显现于清净明点五光之中。觉性之力是，内在光明显现为一切智智之五种智慧，外在光明显现为如所有和尽所有智之相。作用是，使与轮回之错觉显现和错觉执着完全分离，并融入原始虚空之状态中。结果是，从界上遮蔽的垢染，以及依于各种习气的阿赖耶识之部分完全清净，如无云之晴日般，以智慧觉性之无垢光明，自证菩提。
English
Through this, the empty essence of the bindu appears like the colors of a peacock's tail. Its sound, the pure essence of the bindu, appears like the vowel 'na ro.' Its power, the self-arisen wisdom of the bindu, appears as various powers of knowledge. Among these, the crystal tube is the light channel, and the purifier of the senses is the channel that serves as the basis for the eye, like a saffron flower. The awareness within the eye looks outward, and the door between the inner and outer appearances, the appearances of the realm of form looking inward, is like a flawless crystal that separates them. The inner radiance is clear outward, and the outer images appear inward, so that the two are not obscured but seen clearly. There are four channels through which the sound of awareness appears: from the two eyes, the light of reality appears outward; from the heart, through the central channel, from the essence of the clear light channel, appears the wrathful deity of the conch chamber, and its sound, the bindus of all the channels; from the central light channel, appears the great clear light bindu in the center of the four chakras; and from the crown of the head, appears the non-conceptual pure channel. The perfected bindu, appearing as five or nine layers, is the sacred channel door for transference, which has a basis. From the heart to the lungs, the sound of awareness appears as mind. Thus, the two eyes, the central light channel, and the sound channel of the lungs are all included. Ordinary people who identify the two eye channels as the path are simply mistaken due to their limited understanding. Identify the four channels through which the four sounds appear. During practice, awareness emerges from the eyes. From the two eyes, the light of the nature of awareness appears; from the central light channel, the empty sound of essence appears; and from the lung channel, the compassionate sound of awareness appears. Where does it appear? In the outer realm of space, and in the inner realm of space, it appears within the pure bindu of five lights. The power of awareness is that the inner light appears as the five wisdoms of all-knowing wisdom, and the outer light appears as the aspects of knowing things as they are and as many as they are. The activity is to completely separate from the illusory appearances and clinging of samsara, and to unite with the state of primordial space. The result is that the obscurations of the elements, and the parts based on the alaya consciousness of various habitual tendencies, are completely purified, like the sun free from clouds. With the stainless light of wisdom and awareness, self-realization of enlightenment is achieved.
Tibetan
བ་ཏུ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་ནས་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དགོངས་པ་ལ་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པའོ། །སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་འཕྲད་པའི་དུས་ནི་གཉིས་ཏེ་ཕྱི་འཕྲད་དང་། ནང་འཕྲད་དོ། །ཕྱི་འཕྲད་ནི། བློ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཚེ་སེམས་ཀྱི་ཆའི་རིག་གདངས་སྙིང་གར་ཐིམ་ནས། ནང་རིག་ཐོག་ཏུ་སེམས་འཕྲད་པ་ཞེས་བྱའོ།། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ།
Chinese
从而究竟成就，恒常安住于身与智慧之意中。心与智慧相遇之时有两种，即外相遇和内相遇。外相遇是，当心远离戏论时，心之部分的明觉光芒融入心间，称为在内明之上心相遇。 心与智慧的区别。
English
Thus, having reached the ultimate accomplishment, one constantly abides in the intention of body and wisdom. There are two times when mind and wisdom meet: outer meeting and inner meeting. Outer meeting is when, at the time when the mind is free from elaboration, the radiance of awareness of the mind's part dissolves into the heart, it is called the meeting of the mind on inner awareness. The distinction between mind and wisdom.