Tibetan
དྲུག་ཅུ་རྩ་དྲུག་པ། ཐབས་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ། དྲུག་ཅུ་རྩ་དྲུག་པ། ཐབས་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་མི་བགྱིད་ཅིང་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་ཀྱང་མི་བསྐྱེད་ལ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་མ་བྱས་ལ། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་མ་བསྐྱེད་ཅིང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དག་གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་ཡང་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤིང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱང་བསྐྱེད་ལ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཡང་བསྟེན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ད་དུང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་མི་ནུས་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་མ་བྱས་ཤིང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མ་བྱས་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དག་ལ་མ་བསྟེན་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ་དེ་ནི་གནས་མེད་དོ། །རབ་འབྱོར་དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ དཔའ་ཆེན་པོས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་བསྐྱེད་པར་བྱ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལ་བསྟེན་པར་བྱའོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བགྱིས་ཤིང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱང་བསྐྱེད་ལ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལ་བསྟེན་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ལགས། བཀའ་སྩལ་པ། ཐབས་ལ་མཁས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་ལས་ཐབས་དེ་མ་ཐོས་ལ། དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་ཀྱང་མ་བསྐྱེད་དེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གང་དག་དེ་ལ་ཐབས་སྟོན་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དེ་དག་ལ་ཡང་མ་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་ལ་མཁས་པ་གང་དག་དང་ལྡན་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་གང་ལགས། དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་། མིར་གྱུར་པ་རྣམས་དང་། མི་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་དེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་དང་ལྡན་པས་དེ་སྦྱིན་པ་ལ་ཡང་སྦྱིན་པའི་འདུ་ཤེས་སུ་མི་འགྱུར། ལེན་པ་པོ་ལ་ཡང་ལེན་པ་པོའི་འདུ་ཤེས་སུ་མི་འགྱུར། སྦྱིན་པ་པོ་ལ་ཡང་སྦྱིན་པ་པོའི་འདུ་ཤེས་སུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་དང་། མངོན་པར་མ་གྲུབ་པར་མཐོང་ལ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ཡང་འཇུག་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པའི་མཐུ་མེད་ཅིང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ ཏེ། ཐབས་ལ་མཁས་པ་དེ་དང་ལྡན་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་འཕེལ་ན། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ། །སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་ཅིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་ལ། འཁོར་བ་ན་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པ་གང་ཡིན་པའི་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཡང་མི་རེ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་དགྲོལ་བའི་ཕྱིར། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་པ་ལས། ཐབས་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དྲུག་ཅུ་རྩ་དྲུག་པའོ།། །། དྲུག་ཅུ་རྩ་དྲུག་པ། ཐབས་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ།
Chinese
第六十六品，宣说善巧方便品。 第六十六品，宣说善巧方便品。 此后，具寿善现向薄伽梵如此禀告说：世尊，如果菩萨摩诃萨不侍奉诸佛薄伽梵，也不生起诸善根，而且没有被善知识所摄受，那么这位菩萨摩诃萨是否不会获得一切种智呢？ 薄伽梵开示说：善现，菩萨摩诃萨不侍奉诸佛薄伽梵，不生起诸善根，并且没有被善知识所摄受，是不会获得一切种智的。这是什么原因呢？因为即使侍奉了诸佛薄伽梵，也生起了诸善根，并且也依止了善知识，尚且不能获得一切种智，更何况没有侍奉诸佛薄伽梵，没有圆满诸善根，也没有依止善知识，就想获得一切种智呢？这是不可能的。善现，因此，菩萨摩诃萨应当侍奉诸佛薄伽梵，应当生起诸善根，应当依止善知识。 禀告说：世尊，因为什么缘故，菩萨摩诃萨侍奉了诸佛薄伽梵，也生起了诸善根，并且也依止了善知识，仍然不能获得一切种智呢？ 开示说：因为缺少善巧方便。因为他没有从那些诸佛薄伽梵那里听闻那些方便，也没有生起那些善根，也没有依止那些向他宣说方便的善知识。 禀告说：世尊，如果具备哪些善巧方便，菩萨摩诃萨才能获得一切种智呢？
English
Sixty-sixth Chapter: Explaining Skillful Means Sixty-sixth Chapter: Explaining Skillful Means Then, the Venerable Subhuti said to the Blessed One: "Blessed One, if a Bodhisattva-Mahasattva does not attend to the Buddhas, the Blessed Ones, and does not generate roots of virtue, and is not completely taken care of by virtuous friends, will that Bodhisattva-Mahasattva not attain perfect omniscience?" The Blessed One said: "Subhuti, a Bodhisattva-Mahasattva who has not attended to the Buddhas, the Blessed Ones, and has not generated roots of virtue, and has not been completely taken care of by virtuous friends, will not attain perfect omniscience. Why is that? Because even if one attends to the Buddhas, the Blessed Ones, and generates roots of virtue, and also relies on virtuous friends, one still may not be able to attain perfect omniscience. What need is there to mention that one who has not attended to the Buddhas, the Blessed Ones, has not perfected roots of virtue, and has not relied on virtuous friends, could attain perfect omniscience? That is impossible. Therefore, Subhuti, a Bodhisattva-Mahasattva should attend to the Buddhas, the Blessed Ones, should generate roots of virtue, and should rely on virtuous friends." He asked: "Blessed One, for what reason does a Bodhisattva-Mahasattva attend to the Buddhas, the Blessed Ones, and generate roots of virtue, and also rely on virtuous friends, yet still not attain perfect omniscience?" He said: "Because of being separated from skillful means. Because he has not heard those means from those Buddhas, the Blessed Ones, and has not generated those roots of virtue, and also has not relied on those virtuous friends who show him the means." He asked: "Blessed One, with which skillful means should a Bodhisattva-Mahasattva be endowed in order to attain perfect omniscience?
Chinese
善巧方便是什么？ 如是请问之后，世尊对具寿善现如是说道： 善现，于此菩萨摩诃萨从发起最初发心开始，行布施波罗蜜多时，以具足一切相智之作意，对诸佛世尊们，以及独觉们，以及声闻们，以及人，以及非人布施，以具足一切相智之作意故，彼于布施亦不生起布施之想，于受者亦不生起受者之想，于施者亦不生起施者之想。 彼为何故？ 如此彼见一切法以自性空，且不成立，且不显现成立，且亦入于诸法之法性，以一切法无有作用之力，且入于无有显现造作之自性之故，以具足彼善巧方便故，以诸善根而增长。 彼以诸善根而增长时，则行布施波罗蜜多。 行布施波罗蜜多时，则令诸有情成熟，且亦令佛刹清净，且于轮回中受用布施之果，不希求布施之果，于其他救护有情和解脱有情之故，行布施波罗蜜多。 八万颂般若波罗蜜多中，名为善巧方便品，第六十六品完毕。 第六十六品，善巧方便品。
English
What is skillful means? After thus asking, the Blessed One spoke thus to the venerable Subhuti: Subhuti, here, when a Bodhisattva Mahasattva, from the time of generating the first thought, practices the perfection of generosity, with minds endowed with the knowledge of all aspects, he gives gifts to the Buddhas, the Blessed Ones, and to the Pratyekabuddhas, and to the Shravakas, and to humans, and to non-humans. Because he is endowed with minds endowed with the knowledge of all aspects, he does not conceive of giving as giving, nor does he conceive of the recipient as the recipient, nor does he conceive of the giver as the giver. Why is that? Because he sees all dharmas as empty of their own nature, and as unestablished, and as not manifestly established, and he also enters into the dharmic nature of all dharmas, because all dharmas have no power to act, and he enters into the nature of not manifestly acting. Because he is endowed with that skillful means, he increases with all virtuous roots. When he increases with all virtuous roots, then he practices the perfection of generosity. When he practices the perfection of generosity, then he ripens all sentient beings, and also purifies the Buddha-fields, and he does not hope for the fruit of generosity, which is enjoyed in samsara, but for the sake of saving sentient beings and liberating sentient beings, he practices the perfection of generosity. From the eighty-thousand-verse Prajnaparamita, this is called the chapter on teaching skillful means, the sixty-sixth chapter is complete. The sixty-sixth chapter, the chapter on teaching skillful means.